Saturday, 5 September 2026

ЁЯУвSSC CHSL Vacancy 2026: 12рд╡ीं рдкाрд╕ рдХे рд▓िрдП 2536 рдкрджों рдкрд░ рднрд░्рддी, рдПрд╕рдПрд╕рд╕ी рдиे рд╢ुрд░ू рдХिрдП рд╕ीрдПрдЪрдПрд╕рдПрд▓ рдХे рдЖрд╡ेрджрди


SSC CHSL Recruitment 2026:
рдПрд╕рдПрд╕рд╕ी рдХी рднрд░्рддी рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдХी рддैрдпाрд░ी рдХрд░ рд░рд╣े рдЙрдо्рдоीрджрд╡рд░ों рдХे рд▓िрдП рдЦुрд╢рдЦрдмрд░ी рд╣ै। 12рд╡ीं рдкाрд╕ рдХे рд▓िрдП рд╕ीрдПрдЪрдПрд╕рдПрд▓ (10+2) 2026 рдХी рднрд░्рддी рдЖ рдЧрдИ рд╣ै। ssc.gov.in рдкрд░ рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрди рдЬाрд░ी рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдСрдирд▓ाрдЗрди рдЖрд╡ेрджрди рднी рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЧрдП рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ рдмाрд░ рдХी рднрд░्рддी рдоें рдХрдИ рддрд░рд╣ рдХे рдмрджрд▓ाрд╡ рднी рдХिрдП рдЧрдП рд╣ैं। рд╕ीрдЬीрдПрд▓ рдХी рддрд░рд╣ рд╕ीрдПрдЪрдПрд╕рдПрд▓ рдоें рднी рд╕ेрдХ्рд╢рдирд▓ рдЯाрдЗрдоिंрдЧ рд▓ाрдЧू рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рдпाрдиी рд╣рд░ рд╕ेрдХ्рд╢рди рдХे рд╕рд╡ाрд▓ों рдХे рдЬрд╡ाрдм рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдлिрдХ्рд╕्рдб рдЯाрдЗрдо рд▓िрдоिрдЯ рд╣ोрдЧी। рдЯाрдЗрдоिंрдЧ рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдХैंрдбिрдбेрдЯ्рд╕ рджोрдмाрд░ा рд╕े рдЙрд╕ рд╕ेрдХ्рд╢рди рдоें рдирд╣ीं рдЬा рдкाрдПंрдЧें।


рдХंрдмाрдЗंрдб рд╣ाрдпрд░ рд╕ेрдХेंрдбрд░ी рд▓ेрд╡рд▓ рдПрдЧ्рдЬाрдоिрдиेрд╢рди 2026 рдХे рд▓िрдП 7 рд╕िрддंрдмрд░ рд╕े рдЖрд╡ेрджрди рдЖрдоंрдд्рд░िрдд рдХिрдП рдЧрдП рд╣ैं। рдХैंрдбिрдбेрдЯ्рд╕ рдСрдирд▓ाрдЗрди рдЕंрддिрдо рддिрдеि 7 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ рддрдХ рдлॉрд░्рдо рдЕрдк्рд▓ाрдИ рдХрд░ рд╕рдХेंрдЧे। рдпाрдиी рдЖрд╡ेрджрди рдХे рд▓िрдП рдкूрд░ा рдПрдХ рдорд╣ीрдиे рдХा рд╕рдордп рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╡рд╣ीं рдПрдк्рд▓िрдХेрд╢рди рдлीрд╕ 8 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2026 рддрдХ рднрд░ी рдЬा рд╕рдХेрдЧी। рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХा рд╢ेрдб्рдпूрд▓ рдПрд╕рдПрд╕рд╕ी рдж्рд╡ाрд░ा рдмाрдж рдоें рдЬाрд░ी рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा। рд▓ेрдХिрди рдлॉрд░्рдо рдЖрдк рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдз्рдпाрди рд╕े рдЖрдЦिрд░ी рддाрд░ीрдЦ рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣ी рднрд░ рд▓ें।

SSC CHSL рднрд░्рддी рдХे рд▓िрдП рдпोрдЧ्рдпрддा

  • рдоाрди्рдпрддा рдк्рд░ाрдк्рдд рдмोрд░्рдб рд╕े рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों рдХा 12рд╡ीं рдкाрд╕ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
  • рдЙрдкрднोрдХ्рддा рдоाрдорд▓े, рдЦाрдж्рдп рдФрд░ рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╡िрддрд░рдг рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп, SSC рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоंрдд्рд░ाрд▓рдп рдоें рдбाрдЯा рдПंрдЯ्рд░ी рдСрдкрд░ेрдЯрд░ (DEO) рдХे рд▓िрдП 12рд╡ीं рд╕ाрдЗंрд╕ рд╕्рдЯ्рд░ीрдо рд╕े рдоैрде рд╕рдм्рдЬेрдХ्рдЯ рдХे рд╕ाрде рдЙрдд्рддीрд░्рдг рдХी рд╣ो।
  • рдЙрдо्рд░ рдХी рдЧрдгрдиा 1 рдЕрдЧрд╕्рдд 2026 рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХी рдЬाрдПрдЧी। рд╡рд╣ीं рдЗрд╕ рднрд░्рддी рдХे рд▓िрдП рдПрдЬ рд▓िрдоिрдЯ 18-27 рд╡рд░्рд╖ рддрдХ рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।
  • рдЬрди्рдорддिрдеि рд╕े рднी рдЖрд╡ेрджрдХ рдЗрд╕े рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рд╕рдордЭ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдЕрдн्рдпрд░्рдеिрдпों рдХा рдЬрди्рдо 2 рдЕрдЧрд╕्рдд 1999 рд╕े рдкрд╣рд▓े рдФрд░ 1 рдЕрдЧрд╕्рдд 2008 рдХे рдмाрдж рдХा рдирд╣ीं рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। рдЙрдо्рд░ рд╕ीрдоा рдоें рдПрд╕рд╕ी/рдПрд╕рдЯी рдХो 5 рд╕ाрд▓, рдУрдмीрд╕ी рдХो 3 рд╕ाрд▓, рдкीрдбрдм्рд▓्рдпूрдмीрдбी рдЬрдирд╡рд░ी рдХो 10 (рдУрдмीрд╕ी) рдХो 13 рд╕ाрд▓, рдкीрдбрдм्рд▓्рдпूрдмीрдбी (рдПрд╕рд╕ी/рдПрд╕рдЯी) рдХो 15 рд╕ाрд▓ рдХी рдЫूрдЯ рдоिрд▓ेрдЧी।

рдПрд╕рдПрд╕рд╕ी рд╕ीрдПрдЪрдПрд╕рдПрд▓ рд╡ैрдХेंрд╕ी 2026 рдиोрдЯिрдлिрдХेрд╢рди

рднрд░्рддी рдЖрдпोрдЧрдХрд░्рдордЪाрд░ी рдЪрдпрди рдЖрдпोрдЧ (SSC)
рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдХंрдмाрдЗंрдб рд╣ाрдпрд░ рд╕ेрдХेंрдбрд░ी (10+2) рд▓ेрд╡рд▓ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा 2026 (CHSL)
рдСрдлिрд╢िрдпрд▓ рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯssc.gov.in
рдХुрд▓ рдкрджों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा2536
рдЕрдк्рд▓ाрдИ рдХрд░рдиे рдХी рд▓ाрд╕्рдЯ рдбेрдЯ7 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2026
рдпोрдЧ्рдпрддा12рд╡ीं рдкाрд╕
рд╕ैрд▓рд░ीрд╕ैрд▓рд░ी рд▓ोрдЕрд░ рдбिрд╡ीрдЬрди рдХ्рд▓рд░्рдХ (LDC)/рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ेрдХ्рд░ेрдЯेрд░िрдПрдЯ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (JSA): рдкे рд▓ेрд╡рд▓-2 ₹19,900-₹63,200/-рдбाрдЯा рдПंрдЯ्рд░ी рдСрдкрд░ेрдЯрд░ (DEO): рдкे рд▓ेрд╡рд▓ 04 ₹25,500-₹81,100 рдФрд░ рд▓ेрд╡рд▓-05 ₹29,200-₹92,300рдбाрдЯा рдПंрдЯ्рд░ी рдСрдкрд░ेрдЯрд░, рдЧ्рд░ेрдб 'A': рдкे рд▓ेрд╡рд▓-04 ₹25,500-₹81,100
рдЪрдпрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрд▓िрдЦिрдд рдкрд░ीрдХ्рд╖ा (рдЯिрдпрд░-1, рдЯिрдпрд░-2), рдбॉрдХ्рдпूрдоेंрдЯ рд╡ेрд░िрдлिрдХेрд╢рди
рднрд░्рддी рдХा рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рдиोрдЯिрдлिрдХेрд╢рдиSSC CHSL Notification 2026 PDF


рдЗрд╕ рдмाрд░ CHSL рдоें рд╣ुрдП рдпे рдмрджрд▓ाрд╡
рдПрд╕рдПрд╕рд╕ी рдиे рд╕ीрдПрдЪрдПрд╕рдПрд▓ рдЗрд╕ рд╕ाрд▓ рдХी рднрд░्рддी рдоें рдХुрдЫ рдЕрд╣рдо рдмрджрд▓ाрд╡ рдХिрдП рд╣ैं।

  • рдЯिрдпрд░ 1 рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдЗंрдЧ्рд▓िрд╢, рд░ीрдЬрдиिंрдЧ, рдоैрде्рд╕ рдФрд░ рдЬрдирд░рд▓ рдиॉрд▓ेрдЬ рдЗрди рд╕рднी рдЪाрд░ों рд╡िрд╖рдпों рдоें рд╕ेрдХ्рд╢рдирд▓ рдЯाрдЗрдоिंрдЧ рд▓ाрдЧू рд░рд╣ेрдЧी। рдХुрд▓ 60 рдоिрдирдЯ рдХी рдЕрд╡рдзि рдХो 15-15 рдоिрдирдЯ рдоें рдмांрдЯ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЕрдм рдПрдХ рд╕ेрдХ्рд╢рди рдоें рдЯाрдЗрдо рд▓िрдоिрдЯ рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдЖрдк рдЙрд╕ рд╕ेрдХ्рд╢рди рдоें рдкрд░ рдирд╣ीं рдЬा рд╕рдХेंрдЧे рдФрд░ рдиा рд╣ी рдЙрд╕рдХे рдк्рд░рд╢्рди рдХो рд╣рд▓ рдХрд░рдХे рдЬрд╡ाрдм рджे рд╕рдХेंрдЧे।
  • рдкिрдЫрд▓े рд╕ाрд▓ рд╕े рдЗрд╕ рдмाрд░ рд╡ैрдХेंрд╕ी рднी рдХрдо рдЖрдИ рд╣ैं। 2025 рдоें рдмрдвी рд╣ुрдП рдкрджों рдХो рдоिрд▓ाрдХрд░ рд╕ीрдПрдЪрдПрд╕рдПрд▓ рдХी рдкोрд╕्рдЯ 3522 рд╣ो рдЧрдИ рдеी। рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕ рдмाрд░ 2536 рд░िрдХ्рддिрдпों рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рднрд░्рддी рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрди рдоें рджी рдЧрдИ рд╣ै।
  • рдПрдЧ्рдЬाрдо рдХी рдЖंрд╕рд░-рдХी рдкрд░ рдЕрдЧрд░ рдЕрдм рдЕрдн्рдпрд░्рдеी рдСрдм्рдЬेрдХ्рд╢рди рдХрд░ेंрдЧे рддो рдЙрдирдХे ₹100 рдХी рдЬрдЧрд╣ ₹50 рдк्рд░рддि рдк्рд░рд╢्рди рд▓рдЧेंрдЧे। рдпाрдиी рдЗрд╕ рдлीрд╕ рдоें рдХрдЯौрддी рдХрд░рдХे рдЗрд╕े рдЖрдзा рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
  • рдбॉрдХ्рдпूрдоेंрдЯ рд╡ेрд░िрдлिрдХेрд╢рди рдХे рдмाрдж рдЦाрд▓ी рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рдкрджों рдХे рд▓िрдП рд╕्рд▓ाрдЗрдбिंрдЧ рдоैрдХेрдиिрдЬ्рдо рдФрд░ рдПрдлрдЖрд░рдЯीрдП рдХो рд▓ाрдЧू рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै।

рдПрдк्рд▓िрдХेрд╢рди рдлीрд╕ рдХिрддрдиी рд▓рдЧेрдЧी?
рдЬрдирд░рд▓/рдУрдмीрд╕ी/рдИрдбрдм्рд▓्рдпूрдПрд╕ рдХैंрдбिрдбेрдЯ्рд╕ рдХो ₹100 рдПрдк्рд▓िрдХेрд╢рди рдлीрд╕ рдСрдирд▓ाрдЗрди рднрд░рдиी рд╣ोрдЧी। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдПрд╕рд╕ी/рдПрд╕рдЯी/рдорд╣िрд▓ा/рдкीрдПрдЪ рджिрд╡्рдпांрдЧ рдЕрдн्рдпрд░्рдеिрдпों рдХे рд▓िрдП рдХोрдИ рдлीрд╕ рдирд╣ीं рд╣ै। рдЕрдЧрд░ рдлॉрд░्рдо рдоें рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рд╕ुрдзाрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рддो ₹200 рдФрд░ рджूрд╕рд░ी рдмाрд░ рд╕ुрдзाрд░ рдХрд░рдиे рдкрд░ ₹500 рдПрдк्рд▓िрдХेрд╢рди рдлीрд╕ рд▓рдЧेрдЧी।

рднाрдЬрдкा рдХे рд╣ुрдП рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдиेрддा рдкूрд░्рд╡ рдк्рд░рджेрд╢ рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рд░ाрдо рд╕िंрд╣, TET рдХा рдоुрдж्рджा рд╕ुрд▓рдЭाрдиे рдХा рдХिрдпा рд╡ाрджा

рджेрдЦें рд╡ीрдбिрдпो

рджेрд╣рд░ाрджूрди । рдЖрдЬ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рджिрд╡рд╕ рдкрд░ рдПрдХ рдмрдб़ी рд╕ौрдЧाрдд рдХे рд░ूрдк рдоें рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╕ंрдШ рдХे рдкूрд░्рд╡ рдк्рд░рджेрд╢ рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рд╕рдоेрдд рдмрдб़ी рд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рд▓ोрдЧों рдиे рднाрдЬрдкा рдХी рд╕рджрд╕्рдпрддा рд▓ी рд╣ै। рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдПрд╡ं рд░ाрдЬ्рдпрд╕рднा рд╕ांрд╕рдж рдорд╣ेंрдж्рд░ рднрдЯ्рдЯ рдиे рдХрд╣ा рдХि рджेрд╢ рд╕рдоाрдЬ рдХो рддोрдб़рдиे рд╡ाрд▓ी рд╢рдХ्рддिрдпों рдХो рд▓ोрдХрддाрдд्рд░िрдХ рдвंрдЧ рд╕े рдЬ़рдмाрдм рджेрдиे рдФрд░ рдЬрдирдЬाрдЧрд░ुрдХрддा рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдПрд╡ं рдмुрдж्рдзिрдЬीрд╡ी рд╡рд░्рдЧों рдХो рдиिрднाрдиी рд╣ै। рдкाрд░्рдЯी рдЬ्рд╡ाрдЗрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдиेрддाрдУं рдиे рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпा рдХि рдЬाрддीрдп рд╡िрднाрдЬрди рдФрд░ рдпुрд╡ाрдУं рдХो рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд╣рдеिрдпाрд░ рдмрдиाрдиे рдХी рд╕ाрдЬिрд╢ों рдХे рдЦिрд▓ाрдл рд╣рдо рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрджी рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рд╕े рдЬुрдб़ рд░рд╣े рд╣ैं।

рдкाрд░्рдЯी рдоुрдЦ्рдпाрд▓рдп рдоें рд╣ुрдП рдХाрд░्рдпрдХрд░рдг рдоें рдк्рд░рджेрд╢ рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рднрдЯ्рдЯ рдиे рд╕рднी рдирд╡ाрдЧंрддुрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдПрд╡ं рдпुрд╡ाрдУं рдХो рдлूрд▓рдоाрд▓ा рдПрд╡ं рдкрдЯрдХा рдкрд╣рдиाрдХрд░ рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рд╕рджрд╕्рдпрддा рджिрд▓ाрдИ। рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдЕрдкрдиे рд╕्рд╡ाрдЧрдд рднाрд╖рдг рдоें рдХрд╣ा рдХि рд░ाрдо рд╕िंрд╣ рдФрд░ рдЕрди्рдп рд▓ोрдЧ рд╕ाрдеी рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХो рд╕рдЬрдЧрддा рд╕े рдЙрдаाрддे рд░рд╣े рд╣ैं। рдЪाрд╣े рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХो рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рд╕рдо्рдоुрдЦ рд▓ाрдиा рд╣ो рдпा рдЪाрд╣े рдмрдб़े-рдмрдб़े рдЖंрджोрд▓рди рдХрд░рдиा рд╣ो, рдЖрдк рдЭुрдХे рдирд╣ीं рдФрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЖрдкрдХे рд╡िрд╖рдпों рдкрд░ рд╕ंрдЬ्рдЮाрди рд▓िрдпा, рдмрд╣ुрдд рд╕ी рдоाँрдЧें рдоाрдиी рднी। рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдЕंрджрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХे рдмीрдЪ рдоें рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдРрд╕े рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХा рдкाрд░्рдЯी рдоें рдЖрдиा, рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рдХрд▓्рдпाрдг рдХे рд▓िрдП рднी рд╕ाрд░्рдердХ рд╕िрдж्рдз рд╣ोрдЧा। рдЖрдЬ рднाрдЬрдкा рджुрдиिрдпा рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдкाрд░्рдЯी рд╣ुрдЖ, рдЙрд╕рдХे рдкाрд╕ рдоोрджी рдЬी рдЬैрд╕ा рд╕рдмрд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдиेрддा рд╣ै। рдк्рд░рджेрд╢ рдоें рдзाрдоी рдЬी рдХे рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди рдоें рдбрдмрд▓ рдЗंрдЬрди рдХी рд╕рд░рдХाрд░ рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рдЬрдирдХрд▓्рдпाрдг рдХे рдХाрд░्рдпों рддेрдЬ рдЧрддि рд╕े рдЖрдЧे рдмрдв़ा рд░рд╣ी рд╣ै। рд╕рднी рджेрдЦ рд░рд╣े рд╣ैं рдХि рд╡िрдЧрдд 12-13 рд╡рд░्рд╖ों рдоें рджेрд╢ рдФрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдоें рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЪौрдоुрдЦी рд╡िрдХाрд╕ рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЪाрд╣े рдХрдиेрдХ्рдЯिрд╡िрдЯी рдХा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╣ो, рджूрд░рд╕ंрдЪाрд░ рд╣ो, рдк्рд░рддिрд╡्рдпрдХ्рддि рдЖрдп рд╣ो, рдЬीрдбीрдкी, рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рд╣ो। рджेрд╢ рд▓рдЧाрддाрд░ рдЖрдЧे рдмрдв़ा рд╣ै рдФрд░ рднाрд░рдд рдХो рдЖрдЬ рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдЕंрджрд░ рдПрдХ рдирдИ рдкрд╣рдЪाрди рдоिрд▓ी рд╣ै। рдпрд╣ рдкрд╣рдЪाрди рдоोрджी рдЬी рдХे рдЙрд╕ рдХृрддिрдд्рд╡ рдХे рдХाрд░рдг рд╣ै, рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдХो рди рджेрдЦрдХрд░ рдкूрд░े рджेрд╢ рдХो, рдкूрд░े 140 рдХрд░ोрдб़ рд╡рд░्рдЧ рдХो рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рджेрдЦा рд╣ै। рдЖрдк рд╕рдмрдХे рдЖрдиे рд╕े рдкाрд░्рдЯी рдХो рдордЬрдмूрддी рдоिрд▓ेрдЧी рдФрд░ рд╡िрдХрд╕िрдд рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХे рд▓рдХ्рд╖्рдп рдоें рдорджрдж рдоिрд▓ेрдЧी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕рднी рдирдП рд╕рджрд╕्рдпों рдХो рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рджिрд▓ाрдпा рдХि рдЖрдкрдХी рдк्рд░рддिрд╖्рдаा, рдХ्рд╖рдорддा рдФрд░ рд╕рдо्рдоाрди рдХा рдкूрд░ा рдЦ्рдпाрд▓ рд░рдЦा рдЬाрдПрдЧा।

рднाрдЬрдкा рдХा рджाрдорди рдеाрдордиे рдкрд░ рд░ाрдо рд╕िंрд╣ рдЪौрд╣ाрди рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЬрдм рдЙрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ेрд╡ा рдиिрд╡ृрдд्рддि рд▓ी рдЧрдИ рддो рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдкाрд░्рдЯी рдХे рдиेрддाрдУं рдиे рднी рдЙрдирд╕े рдкाрд░्рдЯी рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиे рдФрд░ рдЯिрдХрдЯ рджिрд▓ाрдиे рдХा рд╡ाрджा рдХिрдпा рд▓ेрдХिрди рдЙрдирдХी рдЕंрддрд░ рдЖрдд्рдоा рдиे рдЕंрджрд░ рд╕े рдЧрд╡ाрд╣ी рдирд╣ीं рджी рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рднाрдЬрдкा рдЬ्рд╡ाрдЗрди рдХрд░рдиे рдХा рд╣ी рдорди рдмрдиाрдпा рдЬिрд╕ рджिрди рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдорд▓्рд▓िрдХाрд░्рдЬुрди рдЦрдб़рдЧे рдХी рд╣рд▓्рдж्рд╡ाрдиी рдоें рд░ैрд▓ी рд╣ुрдИ рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдиे рдЙрд╕े рдоुрдж्рджा рдмрдиाрдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рддो рдЙрд╕े рджिрди рдЙрди्рд╣ें рдЧрд╣рд░ा рдЖрдШाрдд рд▓рдЧा рдФрд░ рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рдХрд░ рд▓िрдпा рдХि рд╡рд╣ рдЕрдм рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рд╣ी рдЬ्рд╡ाрдЗрди рдХрд░ेंрдЧे। рдХ्рдпोंрдХि рд╡рд╣ рдЦुрдж рдПрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд░рд╣े рд╣ैं рдЗрд╕рд▓िрдП рд╕рдоाрдЬ рдоें рдлैрд▓ी рдХुрд░ीрддिрдпों рдХे рдЦिрд▓ाрдл рд╡рд╣ рд╣ै рдЬाрддिрд╡ाрдж рдХ्рд╖ेрдд्рд░рд╡ाрдж рдкрд░ рд╡рд╣ рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдирд╣ीं рдХрд░рддे рд╣ैं рдФрд░ рдпрд╣ी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдПрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЫाрдд्рд░ों рдХो рднी рд╢िрдХ्рд╖ा рджेрдиे рдХा рдХाрдо рдХिрдпा рд▓ेрдХिрди рдЬिрд╕ рддрд░ीрдХे рд╕े рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдорд▓्рд▓िрдХाрд░्рдЬुрди рдЦрдб़рдЧे рдХे рд╣рд▓्рдж्рд╡ाрдиी рджौрд░े рдХो рд▓ेрдХрд░ рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдиे рдЙрд╕े рдЬाрддिрдпां рдЪрд╢्рдоे рд╕े рддोрдб़рдиे рдХी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рдЙрд╕े рджिрди рдЙрди्рд╣ें рд╕рдордЭ рдЖ рдЧрдпा рдХि рдРрд╕े рджрд▓ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиा рдаीрдХ рдирд╣ीं рд╣ै рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрди्рд╣ोंрдиे рднाрд░рддीрдп рдЬрдирддा рдкाрд░्рдЯी рдЬ्рд╡ाрдЗрди рдХрд░ рд▓ी рдЬрд╣ां рддрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рдоांрдЧ рдЗрд╕ рд╕рдордп рдЯीрдИрдЯी рдХी рдмाрдз्рдпрддा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें рдЙрдирдХी рдмाрддрдЪीрдд рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдкुрд╖्рдХрд░ рд╕िंрд╣ рдзाрдоी рд╕े рднी рд╣ुрдИ рд╣ै рдЬрд▓्рдж рд╣ी рдк्рд░рдоोрд╢рди рдкाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХी рдЯीрдИрдЯी рдХी рдмाрдз्рдпрддा рдкрд░ рднी рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рдиिрд░्рдгрдп рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдоें рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓ेрдЧा।

рдЗрд╕ рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдЯिрд╣рд░ी рд╡िрдзाрдпрдХ рдХिрд╢ोрд░ рдЙрдкाрдз्рдпाрдп рдиे рдХрд╣ा, рдЖрдк рд╕рднी рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╣ैं рдФрд░ рдЖрдкрдХा рдмрд╣ुрдд рд╡िрд╕्рддृрдд рдк्рд░рднाрд╡ рд╕рдоाрдЬ рдкрд░ рд░рд╣рддा рд╣ै। рдЖрдк рдмुрдж्рдзिрдЬीрд╡ी рд╡рд░्рдЧ рд╣ै рдФрд░ рдЖрдкрдХे рдкрдв़ाрдП рд╣ुрдП рдмрд╣ुрдд рд╕े рдмрдЪ्рдЪे рд╣ैं рдЬो рдмрд╣ुрдд рдЖрдЧे рдмрдв़ рдЧрдП рд╣ैं। рдпрджि рдЖрдк рдФрд░ рд╣рдо рдЙрди рддрдХ рдкाрд░्рдЯी рдХे рд╕ंрджेрд╢ рдФрд░ рд╡िрдЬрди рдХो рдкрд╣ुंрдЪाрдПंрдЧे рддो рдкाрд░्рдЯी рдХो рдмрд╣ुрдд рддाрдХрдд рдоिрд▓ेрдЧी। рддो рдЖрдЬ рдЖрдк рд╕рдм, рд╕ीрдПрдо рдкुрд╖्рдХрд░ рд╕िंрд╣ рдзाрдоी рдФрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдорд╣ेंрдж्рд░ рднрдЯ्рдЯ рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рд╣рдоाрд░े рдкрд░िрд╡ाрд░ рд╕े рдЬुрдб़े рд╣ैं, рд╣рдо рдЖрдкрдХी рднाрд╡рдиा рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╣рдоेрд╢ा рдЖрдкрдХे рд╕ाрде рдЦрдб़े рд░рд╣ेंрдЧे।

рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рд╕рд░рдХाрд░ рдоें рджाрдпिрдд्рд╡рдзाрд░ी рдПрд╡ं рд╡рд░िрд╖्рда рдиेрддा рдЬ्рдпोрддि рдк्рд░рд╕ाрдж рдЧैрд░ोрд▓ा рдиे рдХрд╣ा рдХि рдорд╣ाрди рд╢िрдХ्рд╖ाрд╡िрдж, рднाрд░рдд рд░рдд्рди рдбॉ. рд╕рд░्рд╡рдкрд▓्рд▓ी рд░ाрдзाрдХृрд╖्рдгрди рдЬी рдХी рдЬрдпंрддी рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдЖрдк рдкाрд░्рдЯी рдиे рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ुрдП рдпा рдмрд╣ुрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै। рдЖрдк рд╕рдмрдХा рдпрд╣ рдиिрд░्рдгрдп рд░ाрдЬ्рдп рдФрд░ рджेрд╢ рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рд╣рдоाрд░े рдк्рд░рдпाрд╕ों рдоें рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╣ोрдЧा।

рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рдкाрд░्рдЯी рдЬ्рд╡ाрдЗрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╕ंрдШ рдХे рдк्рд░рджेрд╢ рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рд╢्рд░ी рд░ाрдо рд╕िंрд╣ рдЪौрд╣ाрди рдиे рдХрд╣ा рдХि рд╕ेрд╡ा рдиिрд╡ृрдд्рддि рдХे рдмाрдж рджेрд╢ рд╕рдоाрдЬ рдоें рдРрд╕े рдХрдИ рдШрдЯрдиाрдХ्рд░рдоों рдиे рдоुрдЭे рднाрдЬрдкा рд╕े рдЬुрдб़рдиे рдХे рд▓िрдП рдк्рд░ेрд░िрдд рдХिрдпा। рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рджेрд╢ рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдоें рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрдж्рд╡ेрд╖ рдлैрд▓ाрдиे рдХा рдХाрдо рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рдЦाрд╕рдХрд░ рд╣рд▓्рдж्рд╡ाрдиी рдХी рдШрдЯрдиा рдиे рдЙрди्рд╣ें рдмрд╣ुрдд рдЙрдж्рд╡ेрд▓िрдд рдХिрдпा। рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдЬंрддрд░ рдоंрддрд░ рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╕्рдеाрдиों рдкрд░ рдкрдв़ाрдИ рдХी рдЙрдо्рд░ рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдпुрд╡ाрдУं рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рд╣рдеिрдпाрд░ рдмрдиाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рдЗрд╕ рд╕рдм рдиे рд╣рдо рд╕рдмрдХो рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдЖрдиे рдХो рдк्рд░ेрд░िрдд рдХिрдпा। рдРрд╕े рдоें рдкीрдПрдо рдоोрджी рдФрд░ рд╕ीрдПрдо рдзाрдоी рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдФрд░ рдоाрд░्рдЧрджрд░्рд╢рди рдоें рджेрд╢ рдФрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдЬिрд╕ рддрд░рд╣ рдЖрдЧे рдмрдв़ рд░рд╣ा рд╣ै, рд╕ाрде рд╣ी рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрджी рд╕ोрдЪ рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рднाрдЬрдкा рд╕े рдмेрд╣рддрд░ рдХोрдИ рд╡िрдХрд▓्рдк рдирд╣ीं рдеा। рд╣рдо рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рджिрд▓ाрддे рд╣ैं рдХि рдкाрд░्рдЯी рдХी рддрд░рдл рд╕े рд╣рдоें рдЬो рднी рджाрдпिрдд्рд╡ рдпा рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рджी рдЬाрдПрдЧी рдЙрд╕рдХा рдиिрд░्рд╡рд╣рди рдкूрд░ी рдХ्рд╖рдорддा рдПрд╡ं рдпोрдЧ्рдпрддा рд╕े рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा। рд░ाрдо рд╕िंрд╣ рдЪौрд╣ाрди рдХे рд╕ाрде рдкाрд░्рдЯी рдЬ्рд╡ाрдЗрди рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ों рдоें рдорд╣ेंрдж्рд░ рдкाрд▓ рд╕िंрд╣, рдкрд░рдоाрд░, рдзрд░्рдорд╡ीрд░ рд╕िंрд╣ рдкрд░рдоाрд░, рд╢ैрд▓ेंрдж्рд░ рд╕िंрд╣ рдиेрдЧी, рдЬ्рдЮाрдирджीрдк рдзрд╡рди, рдЬрдпрджीрдк рдкрд░рдоाрд░, рдЕрдиुрд░ाрдзा рд╕िंрд╣, рд╕ोрдиाрд▓ी рдЪौрд╣ाрди, рдЕрднिрд╖ेрдХ, рдЕрджिрддि рд░ाрд╡рдд, рдмрдмрд▓ी рдиेрдЧी, рдЧीрддा рдЪौрд╣ाрди, рдк्рд░рдЬ्рдЮा, рдЧौрд░ी рд░ाрд╡рдд, рд╢ैрд▓ेрд╢ рдЪौрд╣ाрди, рдЧोрдкाрд▓, рдЖрд▓ोрдХ рд░ाрд╡рдд, рдкрд░рдорд╡ीрд░ рдмिрд╖्рдЯ, рдЙрд╖ा рд░ाрд╡рдд, рдЕंрдХिрдд рдкांрдбे, рдЕрдорди рдкांрдбे, рд╢ुрднрдо рдЪрдоोрд▓ी, рд╢ुрднрдо рдЪौрд╣ाрди, рдРрд╢्рд╡рд░्рдпा рд░ाрдгा, рдЕрдкूрд░्рд╡ рд╡рд╢िрд╖्рда, рдЕрдирдоोрд▓ рд╢рд░्рдоा, рд╣िрдоांрд╢ु рд╕рдЬрд╡ाрди рдк्рд░рдоुрдЦ рдиाрдо рд╢ाрдоिрд▓ рд░рд╣े।

рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб: рдПрдХ рджिрд╕ंрдмрд░ рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ोрдЧी рдЬрдирдЧрдгрдиा; рдЕрдзिрд╕ूрдЪрдиा рдЬाрд░ी, 4 рдЬрдирд╡рд░ी 2027 рддрдХ рдЪрд▓ेрдЧी


рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб, рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢, рдкंрдЬाрдм рдФрд░ рдЧोрд╡ा рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХे рдЧैрд░-рдмрдлीрд▓े рдЗрд▓ाрдХों рдоें рдЬрдирдЧрдгрдиा 1 рджिрд╕ंрдмрд░ рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ोрдЧी рдФрд░ 4 рдЬрдирд╡рд░ी 2027 рддрдХ рдЪрд▓ेрдЧी। рднाрд░рдд рдХे рд░рдЬिрд╕्рдЯ्рд░ाрд░ рдЬрдирд░рд▓ рдПрд╡ं рдЬрдирдЧрдгрдиा рдЖрдпुрдХ्рдд рдоुрд▓्рдпुंрдЬрдп рдХुрдоाрд░ рдиाрд░ाрдпрдг рдиे рдЕрдзिрд╕ूрдЪрдиा рдЬाрд░ी рдХрд░ рдпрд╣ рдЬाрдирдХाрд░ी рджी।

рдЗрди рдЪाрд░ рд░ाрдЬ्рдпों рдХे рд▓ोрдЧ 16 рд╕े 30 рдирд╡ंрдмрд░ рдХे рдмीрдЪ рд╕्рд╡рдпं рдЕрдкрдиी рдЬाрдирдХाрд░ी рджрд░्рдЬ рдХрд░рдиे рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рдХा рднी рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░ рд╕рдХेंрдЧे। рдЗрд╕рдХे рдЪाрдж 5 рд╕े 9 рдЬрдирд╡рд░ी 2027 рддрдХ рджोрдмाрд░ा рдЬांрдЪ рдХा рдЪрд░рдг рдЪрд▓ेрдЧा। рдЕрдзिрд╕ूрдЪрдиा рдХे рдоुрддाрдмिрдХ, рдЧोрд╡ा, рдпूрдкी, рдкंрдЬाрдм рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХे рдЧैрд░-рдмрд░्рдлीрд▓े рдЗрд▓ाрдХों рдХे рд▓िрдП рдЬрдирдЧрдгрдиा рдХी рд╕ंрджрд░्рдн рддाрд░ीрдЦ 5 рдЬрдирд╡рд░ी 2027 рдХी рд░ाрдд 12 рдмрдЬे рд╣ोрдЧी। рдЗрд╕ рд╕рдордп рдХी рд╕्рдеिрддि рдХो рдЬрдирдЧрдгрдиा рдХो рдЖंрдХрдб़ों рдХा рдЖрдзाрд░ рдоाрдиा рдЬाрдПрдЧा। рд▓рдж्рджाрдЦ, рдЬрдо्рдоू-рдХрд╢्рдоीрд░, рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢ рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХे рдмрдлीрд▓े рдЗрд▓ाрдХों рдоें рдЬрдирдЧрдгрдиा рдХे рд▓िрдП рд╕ंрджрд░्рднрддाрд░ीрдЦ 1 рдЕрдХ्рддूрдмрд░ 2026 рдХी рд░ाрдд 12 рдмрдЬे рд░рдЦी рдЧрдИ рд╣ै।  

рдЪाрд░ рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рдЬрдирдЧрдгрдиा рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдкрд╣рд▓े
рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдкिрдЫрд▓े рд╕ाрд▓ рдЬूрди рдоें рдХрд╣ा рдеा рдХि рджेрд╢ рдХे рдмाрдХी рд╣िрд╕्рд╕ों рдоें рдЬрдирдЧрдгрдиा рдХी рд╕ंрджрд░्рднрд╕рднीрдЦ рдоाрд░्рдЪ 2027 рд╣ोрдЧी। рдЗрд╕рдоें рд▓рдж्рджाрдЦ, рдЬрдо्рдоू-рдХрд╢्рдоीрд░, рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢ рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХे рд╡рдлीрд▓े рдЗрд▓ाрдХे рд╢ाрдоिрд▓ рдирд╣ीं рд╣ैं। рдкौрд╡ा рдордгिрдкुрд░, рдкंрдЬाрди, рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╕ рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХो рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдХा рдХाрд░्рдпрдХाрд▓ рдордИ 2027 рддрдХ рдЦрдд्рдо рд╣ोрдиा рд╣ै। рдЗрд╕ी рдЬрд╣ рд╕े рдЗрди рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рдЬрдирдкрдгрдд्рддा рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдкрд╣рд▓े рдХрд░ाрдИ рдЬा рд░рд╣ी рд╣ै। 



рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдоें 1 рджिрд╕ंрдмрд░ 2026 рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдЬрдирдЧрдгрдиा рдХे рджूрд╕рд░े рдЪрд░рдг (рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдЧрдгрдиा) рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдЧрдгрдХों (Enumerators) рдФрд░ рд╕ुрдкрд░рд╡ाрдЗрдЬрд░ों рдХा рдоुрдЦ्рдп рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдирд╡ंрдмрд░ 2026 рдХे рдордз्рдп рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ोрдиे рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЪूंрдХि рдиाрдЧрд░िрдХों рдХे рд▓िрдП 16 рдирд╡ंрдмрд░ рд╕े 30 рдирд╡ंрдмрд░ 2026 рддрдХ рд╕्рд╡-рдЧрдгрдиा (Self-Enumeration) рдХा рд╡िрдХрд▓्рдк рдЦुрд▓ा рд░рд╣ेрдЧा, рдаीрдХ рдЗрд╕ी рдЕрд╡рдзि рдХे рджौрд░ाрди рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдФрд░ рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХे рд▓िрдП рдм्рд▓ॉрдХ рдПрд╡ं рдЬिрд▓ा рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЕंрддिрдо рдЪрд░рдг рдХी рдк्рд░ैрдХ्рдЯिрдХрд▓ рдЯ्рд░ेрдиिंрдЧ рдЖрдпोрдЬिрдд рдХी рдЬाрдПрдЧी। [1]
рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдЬрдирдЧрдгрдиा рдиिрджेрд╢ाрд▓рдп рдХे рд╢ेрдб्рдпूрд▓ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг (Training) рд╕े рдЬुрдб़ी рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рддाрд░ीрдЦें рдФрд░ рдЪрд░рдг рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд╣ैं:

1. рдоाрд╕्рдЯрд░ рдЯ्рд░ेрдирд░्рд╕ рдХा рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг (рдкूрд░ा рд╣ो рдЪुрдХा рд╣ै)

  • рддाрд░ीрдЦ: рдлрд░рд╡рд░ी рд╕े рдоाрд░्рдЪ 2026 рдФрд░ рдХुрдЫ рд╡िрд╢ेрд╖ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2026
  • рд╡िрд╡рд░рдг: рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рд░ाрдЬ्рдп рдФрд░ рдЬिрд▓ा рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдоाрд╕्рдЯрд░ рдЯ्рд░ेрдирд░्рд╕ (Master Trainers) рдХो рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЗрди्рд╣ीं рдоाрд╕्рдЯрд░ рдЯ्рд░ेрдирд░्рд╕ рдХी рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ी рдЕрдм рдЬрдоीрдиी рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдХाрдо рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╢िрдХ्рд╖рдХों (рдк्рд░рдЧрдгрдХों) рдХो рдЯ्рд░ेрдиिंрдЧ рджेрдиे рдХी рд╣ै। 

2. рдмрд░्рдлрдмाрд░ी рд╡ाрд▓े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рдЯ्рд░ेрдиिंрдЧ (рдкूрд░ी рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ै)

  • рддाрд░ीрдЦ: рдЕрдЧрд╕्рдд 2026 рдХा рдЕंрддिрдо рд╣рдл्рддा
  • рд╡िрд╡рд░рдг: рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХे рдЪाрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рд╣िрдоाрд▓рдпी рдЬिрд▓ों (рдЙрдд्рддрд░рдХाрд╢ी, рдЪрдоोрд▓ी, рд░ुрдж्рд░рдк्рд░рдпाрдЧ рдФрд░ рдкिрдеौрд░ाрдЧрдв़) рдХे 131 рдмрд░्рдлрдмाрд░ी рд╡ाрд▓े рдЧांрд╡ों рдоें 1 рд╕िрддंрдмрд░ рд╕े 30 рд╕िрддंрдмрд░ 2026 рдХे рдмीрдЪ рд╣ी рдЬрдирдЧрдгрдиा рдХा рдХाрд░्рдп рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдЧрдгрдХों рдХो рдЕрдЧрд╕्рдд рдХे рдЖрдЦिрд░ी рд╣рдл्рддे рдоें рд╣ी рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдЯ्рд░ेрди рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рдеा। 

3. рдоैрджाрдиी рдФрд░ рдЧैрд░-рдмрд░्рдлрдмाрд░ी рд╡ाрд▓े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХे рд▓िрдП рдЯ्рд░ेрдиिंрдЧ (рдЖрдЧाрдоी рд╢ेрдб्рдпूрд▓)

  • рд╕ंрднाрд╡िрдд рддाрд░ीрдЦ: 15 рдирд╡ंрдмрд░ рд╕े 30 рдирд╡ंрдмрд░ 2026 рдХे рдмीрдЪ (рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдм्рд▓ॉрдХों рдоें рдмैрдЪ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░)
  • рд╡िрд╡рд░рдг: 1 рджिрд╕ंрдмрд░ рд╕े рд╢ुрд░ू рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдоुрдЦ्рдп рдЬрдирдЧрдгрдиा рд╕े рдаीрдХ рдкрд╣рд▓े рдк्рд░рдЧрдгрдХों рдХो "рд╕ेंрд╕рд╕ рдоोрдмाрдЗрд▓ рдРрдк" (Census App) рдХा рд▓ाрдЗрд╡ рдбेрдоो рдФрд░ рдбेрдЯा рд╕िंрдХिंрдЧ рдХा рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рджिрдпा рдЬाрдПрдЧा। рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдм्рд▓ॉрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдЕрдзिрдХाрд░ी (BEO) рдЕрдкрдиे рд╕्рддрд░ рдкрд░ 3 рд╕े 4 рджिрдиों рдХे рдЫोрдЯे рдмैрдЪों рдоें рдпрд╣ рдЯ्рд░ेрдиिंрдЧ рдЖрдпोрдЬिрдд рдХрд░ेंрдЧे। 

рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг (Training) рдоें рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдХ्рдпा рд╕िрдЦाрдпा рдЬाрдПрдЧा?

  • рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдПंрдЯ्рд░ी рдФрд░ рдРрдк рд▓ॉрдЧिрди: рдпрд╣ рднाрд░рдд рдХी рдкрд╣рд▓ी рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЬрдирдЧрдгрдиा рд╣ै। рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХो рд╕िрдЦाрдпा рдЬाрдПрдЧा рдХि рдоोрдмाрдЗрд▓ рдРрдк рдоें рдСрдлрд▓ाрдЗрди рдбेрдЯा рдХैрд╕े рд╕ेрд╡ рдХрд░ें рдФрд░ рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рдоिрд▓рдиे рдкрд░ рдЙрд╕े рд╕ेंрдЯ्рд░рд▓ рд╕рд░्рд╡рд░ рдкрд░ рдХैрд╕े рдЕрдкрд▓ोрдб рдХрд░ें। 
  • рдЬाрддिрдЧрдд рдЬрдирдЧрдгрдиा рдХे рд╕рд╡ाрд▓: рдЗрд╕ рдмाрд░ рдлॉрд░्рдо рдоें рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬाрддि/рдЬрдирдЬाрддि рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЕрди्рдп рдЬाрддिрдпों рд╕े рдЬुрдб़े рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдХॉрд▓рдо рднी рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдП рдЧрдП рд╣ैं, рдЬिрди्рд╣ें рд╕ाрд╡рдзाрдиीрдкूрд░्рд╡рдХ рднрд░рдиे рдХी рдЯ्рд░ेрдиिंрдЧ рджी рдЬाрдПрдЧी। [8, 9]
  • рднрд╡рдиों рдХी рдЬिрдпो-рдЯैрдЧिंрдЧ (Geo-tagging): рдк्рд░рдЧрдгрдХों рдХो рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд▓ेрдЖрдЙрдЯ рдоैрдкिंрдЧ (DLM) рдХे рдЬрд░िрдП рдЗрдоाрд░рддों рдХे рдЕрдХ्рд╖ांрд╢ рдФрд░ рджेрд╢ांрддрд░ (Latitude-Longitude) рдХो рдРрдк рдоें рджрд░्рдЬ рдХрд░рдиा рд╕िрдЦाрдпा рдЬाрдПрдЧा। 
рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕рд▓ाрд╣: рдпрджि рдЖрдк рдПрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдпा рд╕ुрдкрд░рд╡ाрдЗрдЬрд░ рд╣ैं, рддो рдЖрдкрдХे рдм्рд▓ॉрдХ рдпा рддрд╣рд╕ीрд▓ рдХा рд╕рдЯीрдХ рдмैрдЪ-рд╡ाрдЗрдЬ рдб्рдпूрдЯी рд░ोрд╕्рдЯрд░ рдФрд░ рдЯ्рд░ेрдиिंрдЧ рд╡ेрди्рдпू (рд╕्рдеाрди) рдХी рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╕ूрдЪी рдЖрдкрдХे рдмीрдИрдУ (BEO) рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдпा рдЬिрд▓ा рд╢िрдХ्рд╖ा рдЕрдзिрдХाрд░ी (DEO) рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдирд╡ंрдмрд░ рдХे рдкрд╣рд▓े рд╣рдл्рддे рдоें рдЬाрд░ी рдХрд░ рджी рдЬाрдПрдЧी।
рдХ्рдпा рдЖрдк рдЕрдкрдиे рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдЬिрд▓े рдпा рдм्рд▓ॉрдХ рдХे рдЬрдирдЧрдгрдиा рдиोрдбрд▓ рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХा рд╕ंрдкрд░्рдХ рд╡िрд╡рд░рдг рдЬाрдирдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं, рдЕрдерд╡ा рдЯ्рд░ेрдиिंрдЧ рдоॉрдб्рдпूрд▓/рдоैрдиुрдЕрд▓ рдбाрдЙрдирд▓ोрдб рдХрд░рдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╕рдордЭрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ैं?