menu

Tuesday, 16 June 2026

DSSSB Recruitment 2026: рдЯीрдЬीрдЯी-рд╕्рдкेрд╢рд▓ рдПрдЬुрдХेрдЯрд░ рд╕рдоेрдд 1979 рдкрджों рдкрд░ рдЖрд╡ेрджрди рд╢ुрд░ू, рдЬाрдиें рдХрдм рддрдХ рднрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдлॉрд░्рдо

 


ЁЯСЙDSSSB 03/2026 Recruitment 2026 Notification PDF

DSSSB Recruitment 2026: рджिрд▓्рд▓ी рдЕрдзीрдирд╕्рде рд╕ेрд╡ा рдЪрдпрди рдмोрд░्рдб (DSSSB) рдиे 1,979 рдкрджों рдкрд░ рднрд░्рддी рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ेрджрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╢ुрд░ू рдХрд░ рджी рд╣ै। рднрд░्рддी рдЕрднिрдпाрди рдХे рддрд╣рдд рдЯीрдЬीрдЯी, рд╕्рдкेрд╢рд▓ рдПрдЬुрдХेрдЯрд░, рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ, рдЖрдИрдЯी рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ, рдлिрдЯрд░ рдФрд░ рд▓िрдл्рдЯ рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рд╕рдоेрдд рдХрдИ рдкрджों рдкрд░ рдиिрдпुрдХ्рддिрдпां рдХी рдЬाрдиी рд╣ैं। рдСрдирд▓ाрдЗрди рдЖрд╡ेрджрди 15 рдЬुрд▓ाрдИ 2026 рддрдХ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рднрд░्рддी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдСрдирд▓ाрдЗрди рд╣ै। рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рдиोрдЯिрд╕ рдиीрдЪे рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ै।

рдХिрди рдкрджों рдкрд░ рд╣ोрдЧी рднрд░्рддी?

рднрд░्рддी рдЕрднिрдпाрди рдоें рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдкрдж рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧ рдХे рд▓िрдП рдиिрдХाрд▓े рдЧрдП рд╣ैं। рдЯीрдЬीрдЯी (рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рд╕ाрдЗंрд╕) рдХे 675 рдкрдж рдФрд░ рд╕्рдкेрд╢рд▓ рдПрдЬुрдХेрдЯрд░ (рдк्рд░ाрдЗрдорд░ी) рдХे 450 рдкрдж рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ, рдЖрдИрдЯी рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ, рддрдХрдиीрдХी рд╕рд╣ाрдпрдХ, рдлिрдЯрд░ рдЧ्рд░ेрдб-II, рд▓िрдл्рдЯ рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рдФрд░ рд╡िрдж्рдпुрдд рдкрд░्рдпрд╡ेрдХ्рд╖рдХ/рд╕рдм-рдЗंрд╕्рдкेрдХ्рдЯрд░ рдЬैрд╕े рдкрдж рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं।

рднрд░्рддी рд╕े рдЬुрдб़ी рдЬрд░ूрд░ी рдмाрддें

рд╡िрд╡рд░рдгрдЬाрдирдХाрд░ी
рднрд░्рддी рдмोрд░्рдбрджिрд▓्рд▓ी рдЕрдзीрдирд╕्рде рд╕ेрд╡ा рдЪрдпрди рдмोрд░्рдб (DSSSB) 
рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрди рд╕ंрдЦ्рдпा03/2026
рдХुрд▓ рд░िрдХ्рддिрдпां1,979
рдЖрд╡ेрджрди рдХा рдоाрдз्рдпрдордСрдирд▓ाрдЗрди
рдЖрд╡ेрджрди рд╢ुрд░ू16 рдЬूрди 2026
рдЖрд╡ेрджрди рдХी рдЕंрддिрдо рддिрдеि15 рдЬुрд▓ाрдИ 2026
рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рддिрдеिрдмाрдж рдоें рдШोрд╖िрдд рд╣ोрдЧी

рдХौрди рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै рдЖрд╡ेрджрди?

рд╡िрднिрди्рди рдкрджों рдХे рд▓िрдП рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рдпोрдЧ्рдпрддा рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХी рдЧрдИ рд╣ै।

  • рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ: рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╡िрд╖рдп рдоें рдПрдордПрд╕рд╕ी
  • рдЯीрдЬीрдЯी (рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рд╕ाрдЗंрд╕): рдмीрд╕ीрдП, рдмीрдЯेрдХ (CS/IT), рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рд╕ाрдЗंрд╕ рдоें рдЧ्рд░ेрдЬुрдПрд╢рди рдпा DOEACC 'A' рд▓ेрд╡рд▓।
  • рд╕्рдкेрд╢рд▓ рдПрдЬुрдХेрдЯрд░ (рдк्рд░ाрдЗрдорд░ी): 12рд╡ीं рдкाрд╕, рд╕्рдкेрд╢рд▓ рдПрдЬुрдХेрд╢рди рдоें рдбिрдк्рд▓ोрдоा рдФрд░ рд╕ीрдЯेрдЯ।
  • рдЖрдИрдЯी рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ: 12рд╡ीं рдкाрд╕ рддрдеा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдЯाрдЗрдкिंрдЧ рджрдХ्рд╖рддा।
  • рдлिрдЯрд░ рдЧ्рд░ेрдб-II: рд╕ंрдмंрдзिрдд рдЯ्рд░ेрдб рдоें рдЖрдИрдЯीрдЖрдИ рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░।
  • рд▓िрдл्рдЯ рдСрдкрд░ेрдЯрд░: рдЖрдИрдЯीрдЖрдИ рдпा рд╕ंрдмंрдзिрдд рддрдХрдиीрдХी рдпोрдЧ्рдпрддा।
  • рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░िрдХрд▓ рдУрд╡рд░рд╕ीрдпрд░/рд╕рдм рдЗंрд╕्рдкेрдХ्рдЯрд░: рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░िрдХрд▓ рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ рдоें рдбिрдк्рд▓ोрдоा рдпा рдбिрдЧ्рд░ी рддрдеा рдЕрдиुрднрд╡।

рдХ्рдпा рд╣ै рдЖрдпु рд╕ीрдоा?

рдЕрдзिрдХांрд╢ рдЧ्рд░ुрдк ‘рд╕ी’ рдкрджों рдХे рд▓िрдП рдЖрдпु рд╕ीрдоा 18 рд╕े 27 рд╡рд░्рд╖ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рд╡рд╣ीं рдЧ्рд░ुрдк ‘рдмी’ рдкрджों рдЬैрд╕े рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдФрд░ рддрдХрдиीрдХी рд╕рд╣ाрдпрдХ рдХे рд▓िрдП рдЕрдзिрдХрддрдо рдЖрдпु 30 рд╡рд░्рд╖ рд░рдЦी рдЧрдИ рд╣ै।

рдХुрдЫ рдкрджों рдХे рд▓िрдП рдЕрд▓рдЧ рдЖрдпु рд╕ीрдоा рднी рддрдп рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП рдлिрдЯрд░ рдЧ्рд░ेрдб-II рдХे рд▓िрдП 20 рд╕े 32 рд╡рд░्рд╖ рдФрд░ рд▓िрдл्рдЯ рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рдХे рд▓िрдП 18 рд╕े 37 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХी рдЧрдИ рд╣ै।

рдХैрд╕े рд╣ोрдЧा рдЪрдпрди?

рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों рдХा рдЪрдпрди рд╡िрднिрди्рди рдЪрд░рдгों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा। рдЗрд╕рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं:

  • рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдкрд░ीрдХ्рд╖ा (CBT)
  • рд╕्рдХिрд▓ рдЯेрд╕्рдЯ/рдЯ्рд░ेрдб рдЯेрд╕्рдЯ/рдб्рд░ाрдЗрд╡िंрдЧ рдЯेрд╕्рдЯ/рдлिрдЬिрдХрд▓ рдПंрдб्рдпोрд░ेंрд╕ рдЯेрд╕्рдЯ (рдкрдж рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░)
  • рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рд╕рдд्рдпाрдкрди

рдЖрд╡ेрджрди рд╢ुрд▓्рдХ рдХिрддрдиा рд╣ै?

рд╕ाрдоाрди्рдп рд╡рд░्рдЧ рдФрд░ рдУрдмीрд╕ी (рджिрд▓्рд▓ी рдХे рдмाрд╣рд░ рдХे рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों) рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ेрджрди рд╢ुрд▓्рдХ 100 рд░ुрдкрдпे рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╡рд╣ीं рдорд╣िрд▓ा рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों, рдПрд╕рд╕ी, рдПрд╕рдЯी, рджिрд╡्рдпांрдЧ рдФрд░ рдкूрд░्рд╡ рд╕ैрдиिрдХ рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों рдХो рдЖрд╡ेрджрди рд╢ुрд▓्рдХ рдоें рдкूрд░ी рдЫूрдЯ рджी рдЧрдИ рд╣ै।

рдбीрдПрд╕рдПрд╕рдПрд╕рдмी рднрд░्рддी рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ेрджрди рдХैрд╕े рдХрд░ें?

  • рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдбीрдПрд╕рдПрд╕рдПрд╕рдмी рдХी рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ рдкрд░ рдЬाрдПं।
  • рд╣ोрдордкेрдЬ рдкрд░ “New Registration/Apply Online” рдкрд░ рдХ्рд▓िрдХ рдХрд░ें।
  • рдЕрдкрдиा рдиाрдо, рдоोрдмाрдЗрд▓ рдиंрдмрд░, рдИрдоेрд▓ рдЖрдИрдбी рдФрд░ рдЕрди्рдп рдмेрд╕िрдХ рдЬाрдирдХाрд░ी рднрд░рдХрд░ рд░рдЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрд╢рди рдХрд░ें।
  • рд░рдЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрд╢рди рдХे рдмाрдж рдоिрд▓े рдпूрдЬрд░ рдЖрдИрдбी рдФрд░ рдкाрд╕рд╡рд░्рдб рд╕े рд▓ॉрдЧिрди рдХрд░ें।
  • рдЖрд╡ेрджрди рдлॉрд░्рдо рдоें рдЕрдкрдиी рдкрд░्рд╕рдирд▓ рдбिрдЯेрд▓्рд╕, рдПрдЬुрдХेрд╢рди рдХ्рд╡ाрд▓िрдлिрдХेрд╢рди рдФрд░ рдкोрд╕्рдЯ рдХी рдкрд╕ंрдж рднрд░ें।
  • рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рдЬैрд╕े рдлोрдЯो, рд╕िрдЧ्рдиेрдЪрд░ рдФрд░ рд╕рд░्рдЯिрдлिрдХेрдЯ рдЕрдкрд▓ोрдб рдХрд░ें।
  • рдЕрдм рдЖрд╡ेрджрди рд╢ुрд▓्рдХ (рдпрджि рд▓ाрдЧू рд╣ो) рдСрдирд▓ाрдЗрди (SBI e-Pay) рдХे рдЬрд░िрдП рдЬрдоा рдХрд░ें।
  • рд╕рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рдЪेрдХ рдХрд░рдХे рдлाрдЗрдирд▓ рд╕рдмрдоिрдЯ рдкрд░ рдХ्рд▓िрдХ рдХрд░ें।

 

рдкोрд╕्рдЯ рдХोрдбрдкрдж рдХा рдиाрдордХुрд▓ рд░िрдХ्рддिрдпां
21/26рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рдмाрдпोрд▓ॉрдЬी)44
22/26рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рдмैрд▓िрд╕्рдЯिрдХ्рд╕)18
23/26рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рдХेрдоिрд╕्рдЯ्рд░ी)37
24/26рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рд▓ाрдИ рдбिрдЯेрдХ्рд╢рди)12
25/26рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рдбॉрдХ्рдпूрдоेंрдЯ्рд╕)15
26/26рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рдПрдЪрдЖрд░рдбी/рдХ्рд╡ाрд▓िрдЯी рдХंрдЯ्рд░ोрд▓)5
27/26рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рдлोрдЯो)14
28/26рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рд╕ाрдЗрдмрд░ рдлॉрд░ेंрд╕िрдХ्рд╕)81
29/26рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рд╕ीрди рдСрдл рдХ्рд░ाрдЗрдо/рд╕ेрдХ्рд╕ुрдЕрд▓ рдоोрдмाрдЗрд▓ рдлॉрд░ेंрд╕िрдХ рдпूрдиिрдЯ)46
30/26рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рдлिंрдЧрд░ рдк्рд░िंрдЯ)1
32/26рддрдХрдиीрдХी рд╕рд╣ाрдпрдХ (рд╣िंрджी)1
33/26рд╕рд╣ाрдпрдХ рдЕрднिрд▓ेрдЦрдкाрд▓ рдЧ्рд░ेрдб-I4
34/26рдЖрдИрдЯी рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ рдЧ्рд░ेрдб-A125
35/26рдлिрдЯрд░ рдЧ्рд░ेрдб-II36
36/26рд▓िрдл्рдЯ рдСрдкрд░ेрдЯрд░13
37/26рд╕рд╣ाрдпрдХ рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рдХрдо рдоैрдХेрдиिрдХ (рдПрд╕ी)15
38/26рд╕рдм-рд╕्рдЯेрд╢рди рдЕрдк्рд░ेंрдЯिрд╕37
39/26рдбाрдЯा рдк्рд░ोрд╕ेрд╕िंрдЧ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ рдЧ्рд░ेрдб-A21
40/26рдбाрдЯा рдПंрдЯ्рд░ी рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рдЧ्рд░ेрдб-B2
41/26рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖िрдд рд╕्рдиाрддрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХ (рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рд╕ाрдЗंрд╕)675
42/26рдбोрдоेрд╕्рдЯिрдХ рд╕ाрдЗंрд╕ рдЯीрдЪрд░129
43/26рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖िрдд рд╕्рдиाрддрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХ (рд╡िрд╢ेрд╖ рд╢िрдХ्рд╖ा)163
44/26рд╡िрд╢ेрд╖ рд╢िрдХ्рд╖рдХ (рдк्рд░ाрдердоिрдХ)450
45/26рд╡िрдж्рдпुрдд рдкрд░्рдпрд╡ेрдХ्рд╖рдХ/рд╕рдм-рдЗंрд╕्рдкेрдХ्рдЯрд░19
рдХुрд▓ 1,979                        

рдкूрд░्рд╡ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдорд╣ाрдоंрдд्рд░ी рд╕ोрд╣рди рд╕िंрд╣ рдоाрдЬिрд▓ा рдиे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдзाрдоी рд╕े рдХी рдоुрд▓ाрдХाрдд, рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХी рдХрдИ рдоांрдЧों рдкрд░ рд╣ुрдИ рдмाрддрдЪीрдд

 


рджेрд╣рд░ाрджूрди। рд░ाрдЬрдХीрдп рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╕ंрдШ рдХे рдкूрд░्рд╡ рдорд╣ाрдоंрдд्рд░ी рд╕ोрд╣рди рд╕िंрд╣ рдоाрдЬिрд▓ा рдиे рдЖрдЬ рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдкुрд╖्рдХрд░ рд╕िंрд╣ рдзाрдоी рд╕े рдоुрд▓ाрдХाрдд рдХी, рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рд╕ोрд╣рди рд╕िंрд╣ рдоाрдЬिрд▓ा рдиे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдкुрд╖्рдХрд░ рд╕िंрд╣ рдзाрдоी рдХो рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рд╕े рдЕрд╡рдЧрдд рдХрд░ाрдпा рд╣ै, рд╕ोрд╣рди рд╕िंрд╣ рдоाрдЬिрд▓ा рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдЧ्рд░ीрд╖्рдо рдЕрд╡рдХाрд╢ рдоें рдЬрдирдкрдж рдиैрдиीрддाрд▓, рдЕрд▓्рдоोрдб़ा рдкिрдеौрд░ाрдЧрдв़ рддрдеा рджेрд╣рд░ाрджूрди рдХे рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╕ाрдеिрдпों рдХे рдордз्рдп рдЬाрдиा рд╣ुрдЖ, рдЬिрд╕рдоें рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХी рдкрджोрди्рдирддि, рдЯ्рд░ांрд╕рдлрд░ рдХे рд╕ाрде Lt рдоें рдХाрд░्рдпрд░рдд рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╕ाрдеिрдпों рдиे TET рдХी рдмाрдз्рдпрддा рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХी рд╣ै рдмाрддें рдЙрдирдХे рд╕ाрдордиे рд░рдЦी рд╣ै, рдЗрди्рд╣ी рдоांрдЧो рдХो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдкुрд╖्рдХрд░ рд╕िंрд╣ рдзाрдоी рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рд░рдЦा рд╣ै। рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдиे рдпрдеा рд╢ीрдШ्рд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╕ंрдЧрдардиों рдХे рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рдХे рд╕ाрде рдмैрдардХ рдХрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХी рдоांрдЧ рдкрд░ рдмैрдардХ рдХрд░рдиे рдХा рдЖрд╢्рд╡ाрд╕рди рджिрдпा рд╣ै। 

рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХी рдкрджोрди्рдирддि рдХी рдоांрдЧ рдкрд░ рдЕрдз्рдпाрджेрд╢ рд▓ाрдиे, рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧ рдоें рдЕрдиुрд░ोрдз рдХे рдЯ्рд░ांрд╕рдлрд░, рдзाрд░ा 27 рдХी рд╕ूрдЪी рдЬाрд░ी рдХрд░рдиे, рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХी рддрд░्рдЬ рдоें рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпी рд╢िрдХ्рд╖ा рдоें рдХाрд░्рдпрд░рдд рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХो рдк्рд░рддिрдпोрдЧी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ोрдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдпु рд╕ीрдоा рдоें 5 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЫूрдЯ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиे рдХा рднी рдиिрд╡ेрджрди рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рд╕े рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी TET рдХे рдХाрд░рдг рдХिрд╕ी рднी рджрд╢ा рдоें рд╕ेрд╡ा рд╡ рдкрджोрди्рдирддि рдХो рдмाрдзिрдд рдирд╣ीं рд╣ोрдиे рдХी рдмाрдд рд╕ोрд╣рди рд╕िंрд╣ рдоाрдЬिрд▓ा рдиे рдХрд╣ी рд╣ै।

рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб : NCF-TE рд╕े рдкрд╣рд▓े SCERT-DIET рдкुрдирд░्рдЧрдарди рдкрд░ рдЙрдаे рд╕рд╡ाрд▓

 


рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдоें рд╕्рдХूрд▓ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╢िрдХ्рд╖ा (Teacher Education) рдХे рдвांрдЪे рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдмрджрд▓рдиे рдХी рдХрд╡ाрдпрдж рддेрдЬ рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै।

рд╢ाрд╕рди рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд░ाрдЬ्рдп рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдФрд░ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдкрд░िрд╖рдж (SCERT) рдФрд░ рдЬिрд▓ा рд╢िрдХ्рд╖ा рдПрд╡ं рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕ंрд╕्рдеाрдиों (DIET) рдХे рдкुрдирд░्рдЧрдарди рдФрд░ рдирдП рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдвांрдЪे рдХो рд▓ेрдХрд░ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рддैрдпाрд░ рдХрд░ рдк्рд░ेрд╖िрдд рдХिрдП рдЬा рдЪुрдХे рд╣ैं।

рдЗрд╕ рдЬрд▓्рджрдмाрдЬी рдиे рд╢िрдХ्рд╖ा рдЬрдЧрдд рдХे рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдФрд░ рдиीрддि рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдХों рдХे рдмीрдЪ рдПрдХ рдмрдб़ी рдмрд╣рд╕ рдХो рдЬрди्рдо рджे рджिрдпा рд╣ै। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि (NEP 2020) рдХे рд▓ाрдЧू рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдкूрд░े рджेрд╢ рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдПрдХ рдмрдб़े рд╕ंрдХ्рд░ांрддि рдХाрд▓ рд╕े рдЧुрдЬрд░ рд░рд╣ी рд╣ै, рдЬрд╣ां рдкुрд░ाрдиी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдУं рдХो рдирдП рд╡िрдЬрди рдХे рд╕ाрде рдмрджрд▓ा рдЬाрдиा рд╣ै।

рдРрд╕े рдоें рдпрд╣ рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрдардиा рд▓ाрдЬिрдоी рд╣ै рдХि рдХ्рдпा рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рднेрдЬा рдЧрдпा рдпрд╣ рдвांрдЪाрдЧрдд рдмрджрд▓ाрд╡ рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рджूрд░рджрд░्рд╢ी рд╣ै, рдпा рдлिрд░ рдпрд╣ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдЕंрддिрдо рдЕрдиुрд╢ंрд╕ाрдУं рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЙрдаाрдпा рдЧрдпा рдПрдХ рдЕрдкрд░िрдкрдХ्рд╡ рдХрджрдо рд╕ाрдмिрдд рд╣ोрдЧा।

рдСрдирд▓ाрдЗрди рдмैрдардХ рдХो рд╕рдо्рдмोрдзिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╡िрдирдп рдердкрд▓िрдпाрд▓ рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдоें рд╕्рдХूрд▓ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╢िрдХ्рд╖ा (Teacher Education) рдХे рдвांрдЪे рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдмрджрд▓рдиे рдХी рдХрд╡ाрдпрдж рддेрдЬ рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै।

рдЗрд╕ рдкूрд░े рд╡िрдорд░्рд╢ рдХे рдХेंрдж्рд░ рдоें рд╢िрдХ्рд╖рдХ рднрд░्рддी рдФрд░ рдЙрдирдХे рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХे рддрд░ीрдХों рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рдЖрдоूрд▓рдЪूрд▓ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ै। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि 2020 рдХे рддрд╣рдд рдЕрдм рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рджो рд╡рд░्рд╖ीрдп рдбीрдПрд▓рдПрдб (D.El.Ed.) рдФрд░ рдмीрдПрдб рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдоों рдХी рдЬрдЧрд╣ рдЪाрд░ рд╡рд░्рд╖ीрдп рдПрдХीрдХृрдд рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдпाрдиी рдЖрдИрдЯीрдИрдкी (ITEP – Integrated Teacher Education Programme) рдХो рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд░ूрдк рд╕े рд╢ुрд░ू рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрд╕ рдирдП рдк्рд░ाрд░ूрдк рдХे рддрд╣рдд рд╕्рдХूрд▓ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдЪाрд░ рд╕्рддрд░ों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рддैрдпाрд░ рдХिрдП рдЬाрдПंрдЧे, рдЬिрд╕рдоें рдмुрдиिрдпाрджी рд╕्рддрд░ рдХे рд▓िрдП ‘рдмीрдПрдб рдлॉрд░ рдлाрдЙंрдбेрд╢рди’, рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рдЖрдЧे рдк्рд░िрдкрд░ेрдЯрд░ी, рдоिрдбिрд▓ рд╡ рд╕ेрдХेंрдбрд░ी рд╕्рддрд░ рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдбिрдЬाрдЗрди рдХिрдП рдЧрдП рд╢िрдХ्рд╖рдХ рддैрдпाрд░ рд╣ोंрдЧे। рдЬрдм рдкूрд░ी рд╕्рдХूрд▓ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдвांрдЪा рдЗрд╕ 5+3+3+4 рдХे рдлाрд░्рдоूрд▓े рдкрд░ рдХेंрдж्рд░िрдд рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै, рддो рдЗрд╕рдХा рд╕ीрдзा рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдЕрд╕рд░ рдЬिрд▓ा рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣े рдбाрдЗрдЯ (DIET) рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдкрд░ рдкрдб़ेрдЧा।

рдЕрдм рддрдХ рдЬिрд▓ा рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕ंрд╕्рдеाрди (DIET) рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдбीрдПрд▓рдПрдб (D.El.Ed.) рдХрд░ाрдиे рдФрд░ рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХे рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХा рдХेंрдж्рд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдирдП рдЖрдИрдЯीрдИрдкी (ITEP) рдоॉрдбрд▓ рдХे рд▓ाрдЧू рд╣ोрддे рд╣ी рдбाрдЗрдЯों рдХी рдпрд╣ рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рднूрдоिрдХा рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХे рд▓िрдП рдЕрд▓рдЧ рд╕े рдбीрдПрд▓рдПрдб рдХोрд░्рд╕ рдХрд░ाрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рд╣ी рдирд╣ीं рдмрдЪेрдЧा। рдРрд╕े рдоें рдбाрдЗрдЯ рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рд░ी-рдм्рд░ांрдб рдФрд░ рд░ी-рд╕्рдЯ्рд░рдХ्рдЪрд░ рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा। рдЕрдм рдЙрди्рд╣ें рдирдП рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рд╕ंрд╡рд░्рдЧ (Academic Cadre) рдФрд░ рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдХेंрдж्рд░िрдд рдвांрдЪे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ोрдЧी, рдЬो рдХेрд╡рд▓ рдХोрд░्рд╕ рдХрд░ाрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдЬिрд▓ा рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЕрдХाрджрдоिрдХ рдиेрддृрдд्рд╡, рдиिрд░ंрддрд░ рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рд╡िрдХाрд╕ (CPD) рдФрд░ рд╕्рдХूрд▓ी рдирд╡ाрдЪाрд░ों рдХे рдХेंрдж्рд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдХाрдо рдХрд░ рд╕рдХें। рдаीрдХ рдЗрд╕ी рддрд░рд╣, рд░ाрдЬ्рдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ SCERT рдХी рднूрдоिрдХा рднी рдЕрдм рдХेрд╡рд▓ рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдЫाрдкрдиे рдпा рдкुрд░ाрдиे рдврд░्рд░े рдкрд░ рдЯ्рд░ेрдиिंрдЧ рдЖрдпोрдЬिрдд рдХрд░рдиे рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд░рд╣ рд╕рдХрддी। рдЙрд╕े рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрдирдХों рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдФрд░ рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдХी рдПрдХ рд╢ीрд░्рд╖ рд╕ंрд╕्рдеा рдмрдирдиा рд╣ोрдЧा।

рдЗрд╕ рдЬрдЯिрд▓ рдмрджрд▓ाрд╡ рдХे рдмीрдЪ рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдФрд░ рддрдХрдиीрдХी рдкрд╣рд▓ू рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдкूрд░े рд░ूрдкांрддрд░рдг рдХो рджिрд╢ा рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ ‘рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкाрда्рдпрдЪрд░्рдпा рдХी рд░ूрдкрд░ेрдЦा’ рдпाрдиी NCF-TE (National Curriculum Framework for Teacher Education) рдХा рдЖрдиा рдЕрднी рдмाрдХी рд╣ै। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдкрд░िрд╖рдж (NCTE) рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрд╕ рд╡्рдпाрдкрдХ рд░ूрдкрд░ेрдЦा рдХो рдЕंрддिрдо рд░ूрдк рджिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рдкрд░िрднाрд╖िрдд рд╣ोрдЧा рдХि рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдбाрдЗрдЯ рдФрд░ рдПрд╕рд╕ीрдИрдЖрд░рдЯी рдЬैрд╕ी рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХा рдЖंрддрд░िрдХ рдвांрдЪा рдХैрд╕ा рд╣ोрдЧा, рд╡рд╣ां рдХिрд╕ рдпोрдЧ्рдпрддा рдХे рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ोрдЧी рдФрд░ рдЙрдирдХे рдХाрдо рдХрд░рдиे рдХा рдирдпा рддрд░ीрдХा рдХ्рдпा рд╣ोрдЧा। рдЬрдм рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЗрддрдиी рдмрдб़ी рдФрд░ рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рдЧाрдЗрдбрд▓ाрдЗрди рдмрд╣ुрдд рдЬрд▓्рдж рдЬाрд░ी рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ै, рддो рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЕрдиुрд╢ंрд╕ाрдУं рдФрд░ рджिрд╢ा-рдиिрд░्рджेрд╢ों рдХी рдк्рд░рддीрдХ्рд╖ा рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрдирдХों рдХे рдЖрдиे рдХे рдмाрдж рд╣ी рдЙрдирдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рд░ाрдЬ्рдп рдоें рдирдпा рдвांрдЪा рдЦрдб़ा рдХिрдпा рдЬाрдиा рддाрд░्рдХिрдХ рд╣ोрдЧा।

рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдЕंрддिрдо рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкाрда्рдпрдЪрд░्рдпा рдпा рдЧाрдЗрдбрд▓ाрдЗрди рдХे, рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЖрдирди-рдлाрдирди рдоें рдирдпा рдвांрдЪा рдеोрдк рджेрдиा рдХिрд╕ी рднी рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдирд╣ीं рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा। рд╢िрдХ्рд╖ाрд╡िрджों рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдпрджि рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЕрдиुрд╢ंрд╕ाрдУं рдХे рдЖрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣ी рд░ाрдЬ्рдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдХोрдИ рдирдпा рдвांрдЪा рд▓ाрдЧू рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा, рддो рд╡рд╣ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рднूрд▓ рдпा рдЕрд╡िрд╡ेрдХрдкूрд░्рдг рдиिрд░्рдгрдп рдмрдирдХрд░ рд░рд╣ рдЬाрдПрдЧा। рдХ्рдпोंрдХि рдЬैрд╕े рд╣ी NCF-TE рдЬाрд░ी рд╣ोрдЧा, рд░ाрдЬ्рдп рдХो рдЕрдкрдиे рдвांрдЪे рдоें рдлिрд░ рд╕े рдмрджрд▓ाрд╡ рдХрд░рдиे рдкрдб़ेंрдЧे, рдЬिрд╕рд╕े рднाрд░ी рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпां, рдмрдЬрдЯ рдХी рдмрд░्рдмाрджी рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рд╡ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХे рдмीрдЪ рдЕрд╕ंрддोрд╖ рдкैрджा рд╣ोрдЧा। рдЬрд▓्рджрдмाрдЬी рдоें рд▓िрдпा рдЧрдпा рдХोрдИ рднी рдРрд╕ा рдлैрд╕рд▓ा рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХी рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХी рдиींрд╡ рдХो рдХрдордЬोрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рд╕ीрдзा рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рдЕрд╕рд░ рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдордп рдоें рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдиौрдиिрд╣ाрд▓ों рдФрд░ рдкूрд░ी рд╕्рдХूрд▓ी рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдкрд░ рдкрдб़ेрдЧा।

рдЗрд╕рд▓िрдП рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧ рдХे рдиीрддि рдиिрдпंрддाрдУं рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рд╕рд╣ी рдФрд░ рд╡िрд╡ेрдХрдкूрд░्рдг рдиिрд░्рдгрдп рдпрд╣ी рд╣ोрдЧा рдХि рд╡े рдлिрд▓рд╣ाрд▓ рдЕрдкрдиे рд╕्рддрд░ рд╕े рднेрдЬे рдЧрдП рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ों рдХो рдаंрдбे рдмрд╕्рддे рдоें рдбाрд▓ें рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рд╕े рдЬाрд░ी рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдирдИ рдЕрдХाрджрдоिрдХ рдЕрдиुрд╢ंрд╕ाрдУं рдХा рдЗंрддрдЬाрд░ рдХрд░ें। рддрдд्рдкрд╢्рдЪाрдд рдирдИ рдЕрдиुрд╢ंрд╕ाрдУं рдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рддैрдпाрд░ рдХрд░े, рдПрдХ рдордЬрдмूрдд, рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдФрд░ рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рддंрдд्рд░ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдХि рд░ाрдЬ्рдп рдХा рдирдпा рдвांрдЪा рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рдПрдирд╕ीрдЯीрдИ (NCTE) рдХे рдЕंрддिрдо рд╡िрдЬрди рдХे рд╕ाрде рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕ंрд░ेрдЦिрдд (Align) рд╣ो। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдЬрд▓्рджрдмाрдЬी 2013 рдоें рднी SCERT рдФрд░ DIET рдХे рдвांрдЪे рдмрдиाрдиे рдоें рднी рдХी рдЧрдИ рдеी рдмिрдиा рд╕рдордЧ्рд░ рдЕрдз्рдпрдпрди рдХे рдРрд╕ा рд╣ी рдвांрдЪा рдЬाрд░ी рдХिрдпा рдЧрдпा рдЬिрд╕рдоें рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рд╕िрдлाрд░िрд╢ों рдХो рджрд░рдХिрдиाрд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдбाрдЗрдЯ्рд╕ рдоें рдЙрдк рдк्рд░ाрдЪाрд░्рдп рдХा рдкрдж рд╣ी рдирд╣ीं рд░рдЦा рдЧрдпा, рдЬो рдЖрдЬ рддрдХ рдХ्рд░िрдпाрди्рд╡िрдд рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХा рдЬिрд╕рд╕े рд░ाрдЬ्рдп рдХो рдЕрдХाрджрдоिрдХ рдиुрдХрд╕ाрди рддो рд╣ुрдЖ рд╣ी рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рд╕े рд╕рд╣ाрдпрддा рдоिрд▓рдиी рднी рдмंрдж рд╣ुрдИ рдЬिрд╕рд╕े рдЖрд░्рдеिрдХ рдХ्рд╖рддि рднी рд░ाрдЬ्рдп рдХो рдЙрдаाрдиी рдкрдб़ рд░рд╣ी рд╣ै। рдиीрддिрдЧрдд рдкрд░िрдкрдХ्рд╡рддा рдЗрд╕ी рдоें рд╣ै рдХि рд╕рд░рдХाрд░ рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдЬрд▓्рджрдмाрдЬी рд╕े рдмрдЪрддे рд╣ुрдП рдзैрд░्рдпрдкूрд░्рд╡рдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд░ूрдкрд░ेрдЦा рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░े рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рдПрдХ рдРрд╕ा рдвांрдЪा рддैрдпाрд░ рдХрд░े рдЬो рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рджрд╢рдХों рддрдХ рд░ाрдЬ्рдп рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рджेрд╢ рдоें рдЕрдЧ्рд░рдгी рдмрдиा рд╕рдХे।

рдСрдирд▓ाрдЗрди рдмैрдардХ рдоें рднुрд╡рдиेрд╢ рдкंрдд рд░ाрдХेрд╢ рд░ाрд╡рдд рдордиोрдЬ рд╢ुрдХ्рд▓ा рд░рд╡ीрджрд░्рд╢ рддोрдкाрд▓ , рдордиोрдЬ рдмрд╣ुрдЧुрдгा рдЕрдЦिрд▓ेрд╢ ,рджीрдкрдХ рдк्рд░рддाрдк рд╕ुрдиीрднрдЯрдЯ,рджिрдиेрдЪौрд╣ाрди ,рдЕрд░ुрдг рдердкрд▓िрдпाрд▓ рджिрдиेрд╢ рдЪौрд╣ाрди , рд╣рд░ेंрдж्рд░ рдЕрдзिрдХाрд░ी, рд╣рд░ीрд╢ рдмрдбोрдиी, рд╕ुрд╢ीрд▓ рдЧैрд░ोрд▓ा , рд░рдоेрд╢ рдкंрдд ,рджिрдиेрд╢ рд░рддूреЬी рдЖрджि рдоौрдЬूрдж рд░рд╣े।

Monday, 15 June 2026

рдк्рд░рдзाрдиाрдз्рдпाрдкрдХ рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдкрд░ рд╡िрднाрдЧीрдп рд╢िрдХंрдЬा, рдЬांрдЪ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдк्рд░ाрд░рдо्рднिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдиिрджेрд╢ाрд▓рдп рдиे рдЬिрд▓ा рд╢िрдХ्рд╖ा рдЕрдзिрдХाрд░ी, рдкौрдб़ी рдЧрдв़рд╡ाрд▓ рдХो рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ेрд╡рдХ (рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдПрд╡ं рдЕрдкीрд▓) рдиिрдпрдоाрд╡рд▓ी-2003 рдХे рддрд╣рдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХे рдиिрд░्рджेрд╢


 рджेрд╣рд░ाрджूрди/рдкौрдб़ी। рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб рдХे рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧ рдоें рдЪाрд░ рджрд╢рдХ рдкुрд░ाрдиा рдПрдХ рдиिрдпुрдХ्рддि рд╡िрд╡ाрдж рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рд╕ुрд░्рдЦिрдпों рдоें рд╣ै। рдХोрдЯрдж्рд╡ाрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдПрдХ рдк्рд░рдзाрдиाрдз्рдпाрдкрдХ рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╣ुрдИ рд╡िрднाрдЧीрдп рдЬांрдЪ рдоें рдпрд╣ рддрде्рдп рд╕ाрдордиे рдЖрдпा рд╣ै рдХि рдЙрдирдХी рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдиिрдпुрдХ्рддि рдХे рд╕рдордп рдЖрдпु 18 рд╡рд░्рд╖ рд╕े рдХрдо рдеी।

рдЬांрдЪ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдк्рд░ाрд░рдо्рднिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдиिрджेрд╢ाрд▓рдп рдиे рдЬिрд▓ा рд╢िрдХ्рд╖ा рдЕрдзिрдХाрд░ी, рдкौрдб़ी рдЧрдв़рд╡ाрд▓ рдХो рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ेрд╡рдХ (рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдПрд╡ं рдЕрдкीрд▓) рдиिрдпрдоाрд╡рд▓ी-2003 рдХे рддрд╣рдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдП рд╣ैं। рдоाрдорд▓े рдиे рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧ рдоें рдЙрд╕ рджौрд░ рдХी рдиिрдпुрдХ्рддिрдпों рдХी рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рдФрд░ рд╡ैрдзрддा рдкрд░ рднी рд╕рд╡ाрд▓ рдЦрдб़े рдХрд░ рджिрдП рд╣ैं।

рдк्рд░ाрд░рдо्рднिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб рдХे рдЕрдкрд░ рдиिрджेрд╢рдХ рдж्рд╡ाрд░ा рдЬाрд░ी рдкрдд्рд░ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рджुрдЧрдб्рдбा рд╡िрдХाрд╕рдЦंрдб рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд░ाрдЬрдХीрдп рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдмाрд▓рдХ рдирдЧрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░, рдХोрдЯрдж्рд╡ाрд░ рдоें рдХाрд░्рдпрд░рдд рдк्рд░рдзाрдиाрдз्рдпाрдкрдХ рдирдлीрд╕ рдЕрд╣рдордж рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рд╢िрдХाрдпрдд рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдИ рдеी рдХि рдЙрдирдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рди्рдпूрдирддрдо рдЖрдпु 18 рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░्рдг рд╣ोрдиे рд╕े рдкूрд░्рд╡ рдХрд░ рджी рдЧрдИ рдеी।

рд╢िрдХाрдпрдд рдХी рдЬांрдЪ рдХे рд▓िрдП рдЬिрд▓ा рд╢िрдХ्рд╖ा рдЕрдзिрдХाрд░ी (рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा), рдкौрдб़ी рдЧрдв़рд╡ाрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдк рд╢िрдХ्рд╖ा рдЕрдзिрдХाрд░ी, рджुрдЧрдб्рдбा рд╕े рдЖрдЦ्рдпा рдоांрдЧी рдЧрдИ। рд╡िрднाрдЧीрдп рдЕрднिрд▓ेрдЦों рдХी рдЬांрдЪ рдоें рдкाрдпा рдЧрдпा рдХि рдирдлीрд╕ рдЕрд╣рдордж рдХी рдЬрди्рдорддिрдеि 8 рдЕрдЧрд╕्рдд 1967 рджрд░्рдЬ рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे 29 рдоाрд░्рдЪ 1985 рдХो рд╕рд╣ाрдпрдХ рдЕрдз्рдпाрдкрдХ (рдЙрд░्рджू) рдкрдж рдкрд░ рдХाрд░्рдпрднाрд░ рдЧ्рд░рд╣рдг рдХिрдпा рдеा। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдиिрдпुрдХ्рддि рдХे рд╕рдордп рдЙрдирдХी рдЖрдпु 17 рд╡рд░्рд╖ 7 рдоाрд╣ 11 рджिрди рдеी।

рдЬांрдЪ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдиिрджेрд╢ाрд▓рдп рдиे рдоाрдиा рдХि рд╢िрдХाрдпрдд рдоें рдЙрдаाрдпा рдЧрдпा рддрде्рдп рд╕рд╣ी рдкाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЬिрд▓ा рд╢िрдХ्рд╖ा рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХो рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдП рдЧрдП рд╣ैं рдХि рдк्рд░рдХрд░рдг рдоें рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ेрд╡рдХ (рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдПрд╡ं рдЕрдкीрд▓) рдиिрдпрдоाрд╡рд▓ी, 2003 рдХे рддрд╣рдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХी рдЬाрдП।

рдпрд╣ рдоाрдорд▓ा рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдирд╣ीं рдЙрднрд░ा рд╣ै। “рдЕрд╡िрдХрд▓ рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб’ рдиे рдХुрдЫ рд╕рдордп рдкूрд░्рд╡ рдЗрд╕ рдиिрдпुрдХ्рддि рд╡िрд╡ाрдж рдХो рдк्рд░рдоुрдЦрддा рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХिрдпा рдеा। рдЙрд╕ рд╕рдордп рд╢िрдХाрдпрддрдХрд░्рддा рд╡ рдХोрдЯрдж्рд╡ाрд░ рдХे рдкाрд░्рд╖рдж рд╡िрдкिрди рдбोрдмрд░िрдпाрд▓ рдиे рджाрд╡ा рдХिрдпा рдеा рдХि рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдиिрдпुрдХ्рддि рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рдЖрдпु рд╕ंрдмंрдзी рдиिрдпрдоों рдХी рдЕрдирджेрдЦी рдХी рдЧрдИ рдеी рдФрд░ рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХो рдмाрд▓िрдЧ рд╣ोрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ेрд╡ा рдоें рдиिрдпुрдХ्рдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा।

рд╢िрдХाрдпрдд рдХे рдмाрдж рд╡िрднाрдЧीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдкрдд्рд░ाрдЪाрд░ рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ рдФрд░ рдоाрдорд▓े рдХी рдЬांрдЪ рд╡िрднिрди्рди рд╕्рддрд░ों рдкрд░ рдЪрд▓ी। рд▓ंрдмे рд╕рдордп рддрдХ рдлाрдЗрд▓ों рдоें рджрдмे рд░рд╣рдиे рдХे рдмाрдж рдЕрдм рдиिрджेрд╢ाрд▓рдп рд╕्рддрд░ рд╕े рдЬाрд░ी рдкрдд्рд░ рдиे рдоाрдорд▓े рдХो рдирдпा рдоोрдб़ рджे рджिрдпा рд╣ै।

рдЦाрд╕ рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЬिрд╕ рдиिрдпुрдХ्рддि рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╡िрд╡ाрдж рд╣ै, рд╡рд╣ рд╡рд░्рд╖ 1985 рдХी рд╣ै рдФрд░ рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдк्рд░рдзाрдиाрдз्рдпाрдкрдХ рдХे рдкрдж рдкрд░ рдХाрд░्рдпрд░рдд рд╣ैं।

рдЕрдм рд╕рдмрдХी рдирдЬрд░ рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рд╣ै рдХि рдЪाрд░ рджрд╢рдХ рдкुрд░ाрдиे рдЗрд╕ рдк्рд░рдХрд░рдг рдоें рд╡िрднाрдЧीрдп рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХिрд╕ рджिрд╢ा рдоें рдЖрдЧे рдмрдв़рддी рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХा рд╕ेрд╡ा рд╕ंрдмंрдзी рдк्рд░рднाрд╡ рдХ्рдпा рдкрдб़рддा рд╣ै।

рдЪрдпрди рдЖрдпोрдЧ рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб:рдЖрдЧाрдоी 7 рдорд╣ीрдиे рдоें 1902 рдкрджों рдХे рд▓िрдП рд╣ोрдЧी 13 рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдПं


 

рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдЕрдзीрдирд╕्рде рд╕ेрд╡ा рдЪрдпрди рдЖрдпोрдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрдХाрд▓ी рдЧрдИ рдХрдиिрд╖्рда рд╕0 398 рдкрджों рдкрд░ рднрд░्рддी


 

рд╢िрдХ्рд╖ा рдЬрдЧрдд рд╕рдоाрдЪाрд░ 16 рдЬूрди 2026


 










NCERT: рдоोрд╣рди рдЬोрджрдб़ो рдХी рдбांрд╕िंрдЧ рдЧрд░्рд▓ рдХो рд▓ेрдХрд░ рдХ्рдпों рд╣ो рд░рд╣ा рд╡िрд╡ाрдж? рдоाрдорд▓े рдкрд░ рдПрдирд╕ीрдИрдЖрд░рдЯी рдиिрджेрд╢рдХ рдХी рдЖрдИ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा

 


NCERT Dancing Girl: рд╕िंрдзु рдШाрдЯी рд╕рдн्рдпрддा рд╕े рдЬुрдб़ी рд╕рдмрд╕े рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдкुрд░ाрддाрдд्рд╡िрдХ рдХрд▓ाрдХृрддिрдпों рдоें рд╕े рдПрдХ рдоाрдиी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдоोрд╣рдирдЬोрджрдб़ो рдХी рдХांрд╕्рдп рдк्рд░рддिрдоा ‘рдбांрд╕िंрдЧ рдЧрд░्рд▓’ рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╡िрд╡ाрдж рд╕ाрдордиे рдЖрдпा рд╣ै। рд╡िрд╡ाрдж рдХी рд╡рдЬрд╣ рдПрдирд╕ीрдИрдЖрд░рдЯी рдХी рдирдИ рдХрдХ्рд╖ा 9 рдХрд▓ा рд╢िрдХ्рд╖ा рдХी рдкाрда्рдпрдкुрд╕्рддрдХ ‘рдордзुрд░िрдоा’ рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдЙрд╕рдХी рддрд╕्рд╡ीрд░ рд╣ै।

рджрд░рдЕрд╕рд▓, рдкुрд╕्рддрдХ рдХे рдкрд╣рд▓े рдЕрдз्рдпाрдп ‘рд╣िрд╕्рдЯ्рд░ी рдСрдл рдЖрд░्рдЯ्рд╕’ рдоें рдбांрд╕िंрдЧ рдЧрд░्рд▓ рдХी рдЬो рддрд╕्рд╡ीрд░ рджी рдЧрдИ рд╣ै, рдЙрд╕рдоें рдк्рд░рддिрдоा рдХे рдКрдкрд░ी рд╣िрд╕्рд╕े рдХो рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рдоूрд▓ рдоूрд░्рддि рдоें рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓े рд╢ाрд░ीрд░िрдХ рд╡िрд╡рд░рдг рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдирд╣ीं рджिрдЦрддे। рддрд╕्рд╡ीрд░ рдоें рд╢ेрдбिंрдЧ рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдк्рд░рддिрдоा рдХा рдирдЧ्рди рдзрдб़ рдврдХा рд╣ुрдЖ рдирдЬрд░ рдЖрддा рд╣ै।

рдХрдХ्рд╖ा 6 рдХी рдХिрддाрдм рдоें рдЕрд▓рдЧ рд╣ै рддрд╕्рд╡ीрд░

рджिрд▓рдЪрд╕्рдк рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдПрдирд╕ीрдИрдЖрд░рдЯी рдХी рдХрдХ्рд╖ा 6 рдХी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рдкुрд╕्рддрдХ рдоें рдпрд╣ी рдбांрд╕िंрдЧ рдЧрд░्рд▓ рдк्рд░рддिрдоा рдЕрдкрдиे рдоूрд▓ рд╕्рд╡рд░ूрдк рдХे рдЕрдзिрдХ рдХрд░ीрдм рджिрдЦाрдИ рдЧрдИ рд╣ै। рдЗрд╕ी рдЕंрддрд░ рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрда рд░рд╣े рд╣ैं рдХि рдПрдХ рд╣ी рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдХрд▓ाрдХृрддि рдХो рджो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдкुрд╕्рддрдХों рдоें рдЕрд▓рдЧ рддрд░рд╣ рд╕े рдХ्рдпों рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдЧрдпा।

рдХ्рдпा рдмोрд▓े рдоिрд╢ेрд▓ рдбैрдиिрдиो?

рдПрдирд╕ीрдИрдЖрд░рдЯी рдХी рдирдИ рдХрдХ्рд╖ा 6 рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдкुрд╕्рддрдХों рдХी рдкाрда्рдпрдкुрд╕्рддрдХ рд╡िрдХाрд╕ рд╕рдоिрддि рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рд░рд╣े рдоिрд╢ेрд▓ рдбैрдиिрдиो рдиे рдЗрд╕ рдоुрдж्рджे рдкрд░ рдк्рд░рддिрдХ्рд░िрдпा рджेрддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдХि рдЙрди्рд╣ें рдкрд╣рд▓े рдмрддाрдпा рдЧрдпा рдеा рдХि рдбांрд╕िंрдЧ рдЧрд░्рд▓ рдХी рддрд╕्рд╡ीрд░ рдХो "рдЖрдпु рдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рдирд╣ीं" рдоाрдиा рдЧрдпा рдеा।

рдкीрдЯीрдЖрдИ рд╕े рдмाрддрдЪीрдд рдоें рдбैрдиिрдиो рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЙрдирдХी рдЯीрдо рдЗрд╕ рддрд░्рдХ рд╕े рд╕рд╣рдордд рдирд╣ीं рдеी। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдмрддाрдпा рдХि рдЯीрдо рдиे рдХрдХ्рд╖ा 6 рдХे рд╢िрдХ्рд╖рдХों рд╕े рднी рд░ाрдп рд▓ी рдеी рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдиे рдХрд╣ा рдеा рдХि рдбांрд╕िंрдЧ рдЧрд░्рд▓ рдХी рдк्рд░рддिрдоा рдХो рд▓ेрдХрд░ рдХрднी рдХोрдИ рд╕рдорд╕्рдпा рдирд╣ीं рд░рд╣ी।

рдбैрдиिрдиो рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдирдЧ्рдирддा рдХो рдЕрдиुрдкрдпुрдХ्рдд рдоाрдирдиा рдПрдХ рдкुрд░ाрдиी рд╡िрдХ्рдЯोрд░िрдпрди рд╕ोрдЪ рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдЬрдм рднाрд░рддीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдХो рдЙрдкрдиिрд╡ेрд╢рд╡ाрджी рдк्рд░рднाрд╡ों рд╕े рдоुрдХ्рдд рдХрд░рдиे рдХी рдмाрдд рдХी рдЬाрддी рд╣ै, рддрдм рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рдХा рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╡िрд░ोрдзाрднाрд╕ी рд▓рдЧрддा рд╣ै।

рдЕрдкрдиे рдоूрд▓ рдХाрд░्рдпाрд▓рдп рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпों рд╕े рдЕрдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХाрд░्рдп рдЖрдпोрдЬिрдд рд╢िрдХ्рд╖рдХों рд╡ рдХाрд░्рдоिрдХों рдХे рд╕ंрдмंрдз рдоें: рд╢्рд░ी рдХुंрд╡рд░ рд╕िंрд╣ рд░ाрд╡рдд, рдЕрдкрд░ рдиिрджेрд╢рдХ рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╢िрдХ्рд╖ा рджेрд╣рд░ाрджूрди


 

Edu News 15 Jun 2026


 




Sunday, 14 June 2026

рд╢िрдХ्рд╖ा рдЬрдЧрдд рд╕рдоाрдЪाрд░ 15 рдЬूрди 2026


 







8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдХी рд╢рд░्рддों рдХो рдоंрдЬूрд░ी:рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ 3 рд╣ोрдиे рдкрд░ ₹45 рд╣рдЬाрд░ рд╣ो рдЬाрдПрдЧी рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी; 1.24 рдХрд░ोрдб़ рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों-рдкेंрд╢рдирд░्рд╕ рдХो рдлाрдпрджा


рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे 8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдХे рдиिрдпрдо рдФрд░ рд╢рд░्рддों рдпाрдиी рдЯрд░्рдо्рд╕ рдСрдл рд░ेрдлрд░ेंрд╕ (TOR) рдХो рдоंрдЬूрд░ी рджे рджी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЕрдм рдХрд░ीрдм 55 рд▓ाрдЦ рд╕ेрд╡ाрд░рдд рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдФрд░ 69 рд▓ाрдЦ рдкेंрд╢рдирд░्рд╕ рдХी рд╕ैрд▓рд░ी, рдкेंрд╢рди рдФрд░ рднрдд्рддों рдоें рдмрдб़े рдмрджрд▓ाрд╡ рдХी рдЙрдо्рдоीрдж рд╣ै। рд╡рд╣ीं рдЖрдпोрдЧ рдХो рдЕрдкрдиी рд╕िрдлाрд░िрд╢ें рд╕ौंрдкрдиे рдХे рд▓िрдП 18 рдорд╣ीрдиे рдХा рд╕рдордп рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдХ्рдпा рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдХ्рдпों рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै?

рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рд╡рд╣ рдЧुрдгांрдХ рдпाрдиी рдорд▓्рдЯीрдк्рд▓ाрдпрд░ рд╣ै рдЬिрд╕рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХेंрдж्рд░ीрдп рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдФрд░ рдкेंрд╢рдирд░्рд╕ рдХी рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी рдХो рд░िрд╡ाрдЗрдЬ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдирдпा рд╕ैрд▓рд░ी рд╕्рдЯ्рд░рдХ्рдЪрд░ рддрдп рдХрд░рдиे рдоें рдЗрд╕рдХी рднूрдоिрдХा рд╕рдмрд╕े рдЬрд░ूрд░ी рд╣ोрддी рд╣ै।

7рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдоें 2.57 рдХा рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рд▓ाрдЧू рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा, рдЬो 2016 рд╕े рдк्рд░рднाрд╡ी рд╣ुрдЖ рдеा। рдЗрд╕рдХे рддрд╣рдд рдЕрдЧрд░ рдХिрд╕ी рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдХी рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी ₹15,000 рдеी, рддो рд╡рд╣ рдмрдв़рдХрд░ ₹38,550 рд╣ो рдЧрдИ рдеी।

рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдпूрдиिрдпрдиों рдХी рдоांрдЧ рдФрд░ рдПрдХ्рд╕рдкрд░्рдЯ्рд╕ рдХा рдЕрдиुрдоाрди

8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдХे рд▓िрдП рдХेंрдж्рд░ीрдп рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдпूрдиिрдпрдиों рдФрд░ рдПрд╕ोрд╕िрдПрд╢рдиों рдиे рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдХो рдмрдв़ाрдиे рдФрд░ рди्рдпूрдирддрдо рдмेрд╕िрдХ рдкे рдоें рдмрдб़ी рдмрдв़ोрддрд░ी рдХी рдоांрдЧ рдХी рд╣ै। рдХुрдЫ рдпूрдиिрдпрдиों рдиे рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдХो 3 рд╕े 5 рдпा рдЙрд╕рд╕े рдЕрдзिрдХ рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рджिрдпा рд╣ै। рд╣ाрд▓ांрдХि, рдкेंрд╢рди рдПрдХ्рд╕рдкрд░्рдЯ्рд╕ рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдЗрддрдиी рдмрдб़ी рдоांрдЧ рд╡िрдд्рддीрдп рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХрддाрдУं рдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।

рдкेंрд╢рди рдПрдХ्рд╕рдкрд░्рдЯ्рд╕ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдЖрдпोрдЧ рди्рдпूрдирддрдо рд╡ेрддрди рдХी рдЧрдгрдиा рдХे рддрд░ीрдХे рдоें рдмрджрд▓ाрд╡ рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рдЙрдкрднोрдЧ рдЗрдХाрдЗрдпों (рдХंрдЬрдо्рдкрд╢рди рдпूрдиिрдЯ्рд╕) рдХो рддीрди рд╕े рдмрдв़ाрдХрд░ рдкांрдЪ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдХो 2.64 рдХрд░рдиे рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдХिрддрдиी рдмрдв़ рд╕рдХрддी рд╣ै рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХी рдЗрдирд╣ैंрдб рд╕ैрд▓рд░ी?

рд╕ैрд▓рд░ी рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдЕंрддिрдо рдмрдв़ोрддрд░ी рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░ेрдЧी рдХि рдЖрдпोрдЧ рдХ्рдпा рд╕िрдлाрд░िрд╢ рдХрд░рддा рд╣ै рдФрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХिрд╕े рдоंрдЬूрд░ी рджेрддी рд╣ै। рдЗрд╕े рджो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдЙрджाрд╣рд░рдгों рд╕े рд╕рдордЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै…
рдкрд╣рд▓ा рдЙрджाрд╣рд░рдг (60% DA рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░): рдоाрди рд▓ीрдЬिрдП рдХिрд╕ी рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдХी рдмेрд╕िрдХ рдкे ₹100 рд╣ै। 60% рдорд╣ंрдЧाрдИ рднрдд्рддा (DA) рдоिрд▓ाрдХрд░ рдЙрд╕рдХी рдХुрд▓ рдХрдоाрдИ ₹160 рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै। рдирдП рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдХे рдмाрдж рдЕрдЧрд░ рдмेрд╕िрдХ рдкे рджोрдЧुрдиी рд╣ोрдХрд░ ₹200 рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै, рддो рдоौрдЬूрджा ₹160 рдХे рдоुрдХाрдмрд▓े рдЙрд╕рдХी рдк्рд░рднाрд╡ी рд╕ैрд▓рд░ी рдоें рдХрд░ीрдм 25% рдХी рдмрдв़ोрддрд░ी рд╣ोрдЧी।

рджूрд╕рд░ा рдЙрджाрд╣рд░рдг (рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ 3 рд╣ोрдиे рдкрд░): рдЕрдЧрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдоौрдЬूрджा рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рдХो 2.57 рд╕े рдмрдв़ाрдХрд░ 3.0 рдХрд░ рджेрддी рд╣ै, рддो рдПंрдЯ्рд░ी-рд▓ेрд╡рд▓ рдХी рдмेрд╕िрдХ рдкे рдоें 15 рд╕े 20% рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдХी рдмрдв़ोрддрд░ी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдоें ₹15,000 рдХी рдмेрд╕िрдХ рд╕ैрд▓рд░ी рд╕ीрдзे ₹45,000 рд╣ो рдЬाрдПрдЧी।

рдПрдХ्рд╕рдкрд░्рдЯ्рд╕ рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдЕрдЧрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдпूрдиिрдпрдиों рдХी рдоांрдЧ рд╕े рдХрдо рдлिрдЯрдоेंрдЯ рдлैрдХ्рдЯрд░ рднी рд░рдЦрддी рд╣ै, рддो рднी рд╕рд░рдХाрд░ी рдЦрд░्рдЪ рдоें рдмрдб़ी рдмрдв़ोрддрд░ी рд╣ोрдЧी рдФрд░ рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рдЕрдкрдиी рд╕ैрд▓рд░ी рдоें рдПрдХ рд╕рдо्рдоाрдирдЬрдирдХ рдЙрдЫाрд▓ рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓ेрдЧा।

7рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдоें рдХिрддрдиा рд╣ुрдЖ рдеा рдлाрдпрджा?

рддुрд▓рдиा рдХे рд▓िрдП 7рд╡ें рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдиे рд╕рдмрд╕े рдиिрдЪрд▓े рд╕्рддрд░ рдХे рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХी рди्рдпूрдирддрдо рд╕ैрд▓рд░ी рдХो рдмрдв़ाрдХрд░ ₹18,000 рдк्рд░рддि рдорд╣ीрдиे рдХिрдпा рдеा।

рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдирдИ рднрд░्рддी рд╡ाрд▓े рдХ्рд▓ाрд╕-I рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХी рд╕ैрд▓рд░ी рдХो ₹56,100 рддрдп рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдХाрд░рдг 1 рдЬрдирд╡рд░ी 2016 рд╕े рдХुрд▓ рд╕ैрд▓рд░ी рдФрд░ рдкेंрд╢рди рдоें 14.29% рдХी рдХुрд▓ рдмрдв़ोрддрд░ी рджрд░्рдЬ рдХी рдЧрдИ рдеी।

рд░ाрдЬ्рдпों рдХा рджौрд░ा рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै 8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдХी рдЯीрдо

рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें 8рд╡ां рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд░ाрдЬ्рдпों рдХा рджौрд░ा рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ै। рдЖрдпोрдЧ рдХी рдЯीрдо рд╡рд╣ां рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдПрд╕ोрд╕िрдПрд╢рдиों рдФрд░ рдпूрдиिрдпрдиों рд╕े рдоुрд▓ाрдХाрдд рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ै।

рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХी рдоांрдЧों рдФрд░ рдЙрдирдХे рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ों рдХे рдЬ्рдЮाрдкрди (рдоेрдоोрд░ेंрдбрдо) рдиोрдЯ рдХिрдП рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं। рдпूрдиिрдпрдиों рдиे рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рд╕ैрд▓рд░ी рд░िрд╡ीрдЬрди рдФрд░ рд░िрдЯाрдпрд░рдоेंрдЯ рдХे рдмाрдж рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рдлाрдпрджों рдоें рд╕ुрдзाрд░ рдХी рдоांрдЧ рд░рдЦी рд╣ै।

рдХрдм рд▓ाрдЧू рд╣ोрдЧा 8рд╡ां рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдФрд░ рдХрдм рддрдХ рдЖрдПрдЧी рд░िрдкोрд░्рдЯ?

рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2025 рдоें 8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдХी рд╢рд░्рддों рдпाрдиी рдЯрд░्рдо्рд╕ рдСрдл рд░ेрдлрд░ेंрд╕ (TOR) рдХो рдоंрдЬूрд░ी рджी рдеी рдФрд░ рдкैрдирд▓ рдХो рд░िрдкोрд░्рдЯ рд╕ौंрдкрдиे рдХे рд▓िрдП 18 рдорд╣ीрдиे рдХा рд╕рдордп рджिрдпा рдеा। рд╣ाрд▓ांрдХि 7рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдХी рдЬрдЧрд╣ 8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдХो 1 рдЬрдирд╡рд░ी 2026 рд╕े рд▓ाрдЧू рдоाрди рд▓िрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЖрдпोрдЧ рдХो рдЕрдкрдиा рдХाрдо рдкूрд░ा рдХрд░рдиे рдоें рдХрд░ीрдм 18 рдорд╣ीрдиे рдХा рд╕рдордп рд▓рдЧрдиे рдХी рдЙрдо्рдоीрдж рд╣ै।

рдЖрдпोрдЧ рдиे рдоेрдоोрд░ेंрдбрдо рдЬрдоा рдХрд░рдиे рдХी рдЖрдЦिрд░ी рддाрд░ीрдЦ рдХो рдмрдв़ाрдХрд░ 15 рдЬूрди 2026 рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╕рднी рд╣िрддрдзाрд░рдХों (рд╕्рдЯेрдХрд╣ोрд▓्рдбрд░्рд╕) рдХे рд╕ुрдЭाрд╡ों рдХी рдЬांрдЪ рдХी рдЬाрдПрдЧी рдФрд░ рдЕंрддिрдо рд╕िрдлाрд░िрд╢ें рддैрдпाрд░ рд╣ोंрдЧी।

рдХрд░्рдордЪाрд░ी рд╕ंрдЧрдардиों рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдЕрдЧрд░ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдЬूрди-рдЬुрд▓ाрдИ 2027 рддрдХ рд╕ौंрдкी рдЬाрддी рд╣ै, рддो рд╕рд░рдХाрд░ рдкрд░ рдПрд░िрдпрд░ (рдмрдХाрдпा) рджेрдиे рдХी рджेрдирджाрд░ी рдХाрдлी рдмрдв़ рдЬाрдПрдЧी। рд╕िрдлाрд░िрд╢ें рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдФрд░ рд▓ाрдЧू рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж, рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдмीрдЪ рдХी рдЕрд╡рдзि рдХा рдкूрд░ा рдПрд░िрдпрд░ рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рджेрдЧी।

рдлिрд▓рд╣ाрд▓ рдХрд░्рдордЪाрд░ी рд╕ंрдЧрдарди рдЬ्рдпाрджा рдорд▓्рдЯीрдк्рд▓ाрдпрд░ рдФрд░ рдмेрд╣рддрд░ рд░िрдЯाрдпрд░рдоेंрдЯ рдлाрдпрджों рдХे рд▓िрдП рджрдмाрд╡ рдмрдиा рд░рд╣े рд╣ैं, рдЬрдмрдХि рдПрдХ्рд╕рдкрд░्рдЯ्рд╕ рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдЕंрддिрдо рдлैрд╕рд▓ा рджेрд╢ рдХे рд╡िрдд्рддीрдп рд╣ाрд▓ाрддों рдХो рджेрдЦрдХрд░ рд╣ी рд▓िрдпा рдЬाрдПрдЧा।

рдХ्рдпा рд╣ोрддा рд╣ै рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ ?

рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХी рд╕ैрд▓рд░ी, рднрдд्рддों, рдкेंрд╢рди рдФрд░ рдЕрди्рдп рдлाрдпрджों рдХी рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЧрдаिрдд рдПрдХ рдкैрдирд▓ рд╣ोрддा рд╣ै।

рдЖрдорддौрд░ рдкрд░ рджेрд╢ рдоें рд╣рд░ 10 рд╕ाрд▓ рдоें рдПрдХ рдирдП рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдХा рдЧрдарди рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬो рдмрджрд▓рддी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдФрд░ рдорд╣ंрдЧाрдИ рдХे рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рд╕рд░рдХाрд░ी рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХे рдЬीрд╡рди рд╕्рддрд░ рдХो рдмेрд╣рддрд░ рдмрдиाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕िрдлाрд░िрд╢ें рджेрддा рд╣ै।