Digital Shiksha, E-Learning & Education News
ЁЯМ╝рд╢िрдХ्рд╖ाрд╡िрдж, рд╢िрдХ्рд╖рдХों рддрдеा рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеिрдпों рдХो рд╕рдорд░्рдкिрдд рдмेрдмрд╕ाрдИрдЯ
menu
- MENUЁЯФ╗
- NCERT NEW E-BOOKS
- NCERT SOLUTION FOR ECONOMICS XI & XII
- OLD BOARD PAPERS OF ECO XII
- рдЕрд░्рдерд╢ाрд╕्рдд्рд░ рд╡ेрдмрд╕ाрдИрдЯ
- YouTube Channel
- MOCK TEST/QUESTION BANK
- рдк्рд░ोрдЬेрдХ्рдЯ рдХैрд╕े рдмрдиाрдпा рдЬाрдР
- рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд▓ेрдЦ
- Notes XII Economics
- ECO XII VIDEO
- E-Content Video
- Eco XI Video
- ICT
- MCQ Economics XII
- Our School
- BOARD EXM 2024: Sample Question
- рдЕрдз्рдпрдпрди рд╕ाрдордЧ्рд░ी (рдЖрдЧाрдоी рдмोрд░्рдб рдкрд░ीрдХ्рд╖ा 2025 рддैрдпाрд░ी рд╣ेрддु, рдХрдХ्рд╖ा 12, рдХрд▓ा рд╡рд░्рдЧ)
- рдЕрдз्рдпрдпрди рд╕ाрдордЧ्рд░ी MCQ (рдЖрдЧाрдоी рдЧृрд╣ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा 2024 рддैрдпाрд░ी рд╣ेрддु, рдХрдХ्рд╖ा 11, рдХрд▓ा рд╡рд░्рдЧ)
- MOOCs.2.0 "Fundamentals of ICT Tools for School Teachers Training"
- digitalshikshahub
- рд╣िंрджी рджिрд╡рд╕ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╕ाрдоाрди्рдп рдЬ्рдЮाрди рдк्рд░рд╢्рдиोрдд्рддрд░ी QUIZ 2025
- MISSION BOARD EXM 2026 - HIGH SCHOOL & INTER ANSWER SHEET YEAR 2025
- рдЧрдгрддंрдд्рд░ рджिрд╡рд╕ 2026 рдХे рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рдЖрдпोрдЬिрдд рд╕ाрдоाрди्рдп рдЬ्рдЮाрди рдк्рд░рд╢्рдиोрдд्рддрд░ी
Wednesday, 17 June 2026
рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдоें рдлрд░्рдЬी ST рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ों рд╕े рдоिрд▓ी рд╕рд░рдХाрд░ी рдиौрдХрд░िрдпां? RTI рдПрдХ्рдЯिрд╡िрд╕्рдЯ рдиे рдЙрдаाрдП рдмрдб़े рд╕рд╡ाрд▓
рджेрд╣рд░ाрджूрди: рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬрдирдЬाрддि (ST) рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ों рдХो рд▓ेрдХрд░ рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдмрд╣рд╕ рддेрдЬ рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै। рдЖрд░рдЯीрдЖрдИ рдПрдХ्рдЯिрд╡िрд╕्рдЯ рдПрд╡ं рдЕрдзिрд╡рдХ्рддा рд╡िрдХेрд╢ рд╕िंрд╣ рдиेрдЧी рдиे рдоुрдЦ्рдп рд╕рдЪिрд╡ рдЖрдиंрдж рдмрд░्рдж्рдзрди рдХो рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдХрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдЧрдарди рдХे рдмाрдж 28 рдирд╡ंрдмрд░ 2000 рд╕े рдЕрдм рддрдХ рдЬाрд░ी рд╕рднी ST рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ों рдХी рдЙрдЪ्рдЪрд╕्рддрд░ीрдп рдЬांрдЪ рдХрд░ाрдиे рдХी рдоांрдЧ рдХी рд╣ै। рдЙрдирдХा рдЖрд░ोрдк рд╣ै рдХि рдпрджि рд╕ंрд╡िрдзाрди рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХी рдЕрдзिрд╕ूрдЪрдиाрдУं рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдкाрдд्рд░рддा рдХा рдкाрд▓рди рдХिрдП рдмिрдиा рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ рдЬाрд░ी рдХिрдП рдЧрдП рд╣ैं, рддो рдЙрдирдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╕рд░рдХाрд░ी рдиौрдХрд░िрдпों, рдкрджोрди्рдирддिрдпों, рдЫाрдд्рд░рд╡ृрдд्рддिрдпों, рдоुрдЖрд╡рдЬों рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╕рд░рдХाрд░ी рд▓ाрднों рдХी рднी рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХी рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдП।
рд╡िрдХेрд╢ рд╕िंрд╣ рдиेрдЧी рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж-342 рдХे рддрд╣рдд рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬрдирдЬाрддिрдпों рдХी рд╕ूрдЪी рдХेрд╡рд▓ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдзिрд╕ूрдЪिрдд рдХी рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдоें рд╕ंрд╢ोрдзрди рдЕрдерд╡ा рдирдИ рдЬाрддि рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдХेрд╡рд▓ рд╕ंрд╕рдж рдХे рдкाрд╕ рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдкрдд्рд░ рдоें рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे State of Maharashtra vs. Milind (2000) рдлैрд╕рд▓े рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдХि рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рдеा рдХि рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХी рдЕрдзिрд╕ूрдЪिрдд рд╕ूрдЪी рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХिрд╕ी рд╕्рдеाрдиीрдп рд╡्рдпाрдЦ्рдпा, рдЙрдкрдЬाрддि рдпा рдкрд░्рдпाрдпрд╡ाрдЪी рдиाрдо рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा।
рд╡िрдХाрд╕рдирдЧрд░ рд╕े рдЪрдХрд░ाрддा рддрдХ рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ों рдкрд░ рдмреЬे рд╕рд╡ाрд▓
рдиेрдЧी рдиे рджाрд╡ा рдХिрдпा рдХि рджेрд╣рд░ाрджूрди рдЬिрд▓े рдХे рд╡िрдХाрд╕рдирдЧрд░, рдХाрд▓рд╕ी, рдд्рдпूрдиी, рдЪрдХрд░ाрддा рдФрд░ рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд╡рд░्рд╖ों рд╕े рдЧрд▓рдд рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрдУं рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ ST рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ рдЬाрд░ी рдХिрдП рдЬाрдиे рдХी рд╢िрдХाрдпрддें рд╕ाрдордиे рдЖрддी рд░рд╣ी рд╣ैं। рдЙрдирдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдпрджि рдЬांрдЪ рдоें рдРрд╕े рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ рдиिрдпрдоों рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ैं, рддो рдЙрдирдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╕рд░рдХाрд░ी рд▓ाрднों рдХी рднी рдХाрдиूрдиी рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।
рд╕рднी 13 рдЬिрд▓ों рдоें рдЬांрдЪ рдХी рдоांрдЧ
рдЖрд░рдЯीрдЖрдИ рдПрдХ्рдЯिрд╡िрд╕्рдЯ рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдоाрдорд▓ा рдХेрд╡рд▓ рджेрд╣рд░ाрджूрди рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ै рдмрд▓्рдХि рдкूрд░े рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рд╕े рдЬुрдб़ा рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╡िрд╖рдп рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджाрд╡ा рдХिрдпा рдХि рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╡िрднिрди्рди рдЬिрд▓ों рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдзिрд╕ूрдЪिрдд рд╕ूрдЪी рд╕े рдЕрд▓рдЧ рдЙрдкрдЬाрддिрдпों рдЕрдерд╡ा рдЕрди्рдп рдиाрдоों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ ST рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ рдЬाрд░ी рдХिрдП рдЬाрдиे рдХे рдоाрдорд▓े рд╕ाрдордиे рдЖрдП рд╣ैं। рдРрд╕े рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕рднी 13 рдЬрдирдкрджों рдоें рдЬाрд░ी ST рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ों рдХी рдиिрд╖्рдкрдХ्рд╖ рдФрд░ рдЙрдЪ्рдЪрд╕्рддрд░ीрдп рдЬांрдЪ рдХрд░ाрдиे рдХी рдоांрдЧ рдХी рд╣ै। рдоुрдЦ्рдп рд╕рдЪिрд╡ рдХो рднेрдЬे рдЧрдП рдкрдд्рд░ рдоें рдиेрдЧी рдиे рдоांрдЧ рдХी рд╣ै рдХि рд░ाрдЬ्рдп рдЧрдарди рдХे рдмाрдж 28 рдирд╡ंрдмрд░ 2000 рд╕े рд╡рд░्рддрдоाрди рддрдХ рдЬाрд░ी рд╕рднी рд╡िрд╡ाрджिрдд ST рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ों рдХी рдЬांрдЪ рдХрд░ाрдИ рдЬाрдП। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ рднी рдХрд╣ा рдХि рдпрджि рдЬांрдЪ рдоें рдХोрдИ рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ рд╕ंрд╡िрдзाрди, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдЖрджेрд╢ों рдЕрдерд╡ा рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ों рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рдкाрдпा рдЬाрддा рд╣ै рддो рдЙрд╕े рдиिрд░рд╕्рдд рдХिрдпा рдЬाрдП рддрдеा рдЙрд╕рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╕рд░рдХाрд░ी рд▓ाрднों рдХी рд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХी рдЬाрдП।
рдк्рд░рдоुрдЦ рдоांрдЧें
- 28 рдирд╡ंрдмрд░ 2000 рд╕े рдЕрдм рддрдХ рдЬाрд░ी рд╕рднी ST рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ों рдХी рдЙрдЪ्рдЪрд╕्рддрд░ीрдп рдЬांрдЪ।
- рдиिрдпрдоों рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рдкाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ों рдХा рдиिрд░рд╕्рддीрдХрд░рдг।
- рдРрд╕े рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдоिрд▓ी рд╕рд░рдХाрд░ी рдиौрдХрд░िрдпों, рдкрджोрди्рдирддिрдпों, рдЫाрдд्рд░рд╡ृрдд्рддिрдпों рдПрд╡ं рдЕрди्рдп рд▓ाрднों рдХी рдХाрдиूрдиी рд╕рдоीрдХ्рд╖ा।
- рдХрдеिрдд рд░ूрдк рд╕े рдЧрд▓рдд рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ рдЬाрд░ी рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХी рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ी рддрдп рдХрд░ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ।
- рд▓ाрднाрд░्рдеिрдпों рдХा рд╡िрднाрдЧрд╡ाрд░ рд╡िрд╡рд░рдг рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдХिрдпा рдЬाрдП।
- рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬрдирдЬाрддि рд╕рдоुрджाрдпों рдХे рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХी рдЬाрдП।
рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдХे рд╣ाрд▓िрдпा рдлैрд╕рд▓े рдХा рднी рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ
рд╡िрдХेрд╢ рд╕िंрд╣ рдиेрдЧी рдиे рдЕрдкрдиे рдкрдд्рд░ рдоें рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХी рд╕ाрдд рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ों рд╡ाрд▓ी рд╕ंрд╡िрдзाрди рдкीрда рдХे State of Punjab vs. Davinder Singh (2024) рдлैрд╕рд▓े рдХा рднी рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдЗрд╕ рдлैрд╕рд▓े рдоें рднी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ें рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдЙрдк-рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдзिрд╕ूрдЪिрдд рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬрдирдЬाрддि рд╕ूрдЪी рдоें рдирдИ рдЬाрддि рдЬोрдб़рдиे рдпा рд╕ंрд╢ोрдзрди рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдХेрд╡рд▓ рд╕ंрд╕рдж рдХे рдкाрд╕ рд╣ी рд╣ै।
рдпुрд╡ाрдУं рдХे рднрд╡िрд╖्рдп рдХा рдоुрдж्рджा
рд╡िрдХेрд╢ рд╕िंрд╣ рдиेрдЧी рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ों рдХा рдоाрдорд▓ा рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рд╕ंрд╡िрдзाрди, рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдЖрджेрд╢ों рдФрд░ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЬрдирдЬाрддीрдп рд╕рдоुрджाрдпों рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рд╕े рдЬुрдб़ा рд╡िрд╖рдп рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдпрджि рд╕рд░рдХाрд░ рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рд╕рдордпрдмрдж्рдз рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдирд╣ीं рдХрд░рддी рд╣ै рддो рдЗрд╕ рдоुрдж्рджे рдХो рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЙрдаाрдпा рдЬाрдПрдЧा।
8th pay commission latest updates:рд╕рд░рдХाрд░ी рдиौрдХрд░ी рд╡ाрд▓ों рдХे рд▓िрдП рдмрдб़ी рдЦрдмрд░! рдбेрде рдмेрдиिрдлिрдЯ рдФрд░ рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдкрд░ рдЖрдпा рдмрдб़ा рдЕрдкрдбेрдЯ
8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ (8th Pay Commission) рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╕рд░рдХाрд░ी рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдФрд░ рдкेंрд╢рдирд░्рд╕ рдХी рд╡िрднिрди्рди рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдиे рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдиिрдпрдоों рдоें рдмрдб़े рдмрджрд▓ाрд╡ рдХी рдбिрдоांрдб рдЙрдаाрдИ рд╣ै। рдЗрди рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ों рдоें рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдХी рдЕрдзिрдХрддрдо рд╕ीрдоा рдмрдв़ाрдиे, рдХैрд▓्рдХुрд▓ेрд╢рди рдХे рддрд░ीрдХे рдоें рдмрджрд▓ाрд╡ рдХрд░рдиे рдФрд░ рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдХी рд╕рд░्рд╡िрд╕ рдХे рджौрд░ाрди рдоृрдд्рдпु рд╣ोрдиे рдкрд░ рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рдмेрдиिрдлिрдЯ рдХो рдЕрдзिрдХ рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рдмрдиाрдиे рдЬैрд╕ी рдоांрдЧें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдЕрдЧрд░ рдЗрди рд╕ुрдЭाрд╡ों рдХो рдоंрдЬूрд░ी рдоिрд▓рддी рд╣ै, рддो рд▓ाрдЦों рдХेंрдж्рд░ीрдп рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдФрд░ рдЙрдирдХे рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХो рдмрдб़ा рдлाрдпрджा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЖрдЗрдП рдЬрд░ा рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рдЗрд╕рдХी рдбिрдЯेрд▓्рд╕ рдЬाрдирддे рд╣ैं।
рдлिрд▓рд╣ाрд▓, рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдиिрдпрдоों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдХोрдИ рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдХрдо рд╕े рдХрдо 5 рд╕ाрд▓ рдХी рдиिрдпрдоिрдд рд╕ेрд╡ा рдкूрд░ी рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рд╕ेрд╡ाрдиिрд╡ृрдд्рддि рдкрд░ рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдкाрдиे рдХा рд╣рдХрджाрд░ рд╣ोрддा рд╣ै। рд╡рд░्рддрдоाрди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдХी рдЧрдгрдиा рдмेрд╕िрдХ рдкे рдФрд░ рдорд╣ंрдЧाрдИ рднрдд्рддे (DA) рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХी рдЬाрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдЕрдзिрдХрддрдо рд╕ीрдоा 25 рд▓ाрдЦ рд░ुрдкрдпे рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдХे рд╡ेрддрди рдХे 16.5 рдЧुрдиा рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рд░рд╣рддी рд╣ै। рд▓ेрдХिрди, рдЕрдм рдХрд░्рдордЪाрд░ी рд╕ंрдЧрдардиों рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдмрдв़рддी рдорд╣ंрдЧाрдИ рдФрд░ рд╕ैрд▓рд░ी рд╕्рдЯ्рд░рдХ्рдЪрд░ рдоें рдмрджрд▓ाрд╡ рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдоौрдЬूрджा рд╕ीрдоा рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕ी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдХрдИ рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдиे 8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдирдП рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдкेрд╢ рдХिрдП рд╣ैं।
рднाрд░рддीрдп рд░ेрд▓рд╡े рддрдХрдиीрдХी рдкрд░्рдпрд╡ेрдХ्рд╖рдХ рд╕ंрдШ (IRTSA) рдиे рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдХी рдЕрдзिрдХрддрдо рд╕ीрдоा рдХो 50 рд▓ाрдЦ рд░ुрдкрдпे рддрдХ рдмрдв़ाрдиे рдХी рдбिрдоांрдб рдХी рд╣ै। рд╕ंрдЧрдарди рдХा рд╕ुрдЭाрд╡ рд╣ै рдХि рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдХी рдЧрдгрдиा рд╡рд░्рддрдоाрди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рдмрдЬाрдп рдЕрдзिрдХ рд▓ाрднрдХाрд░ी рдлॉрд░्рдоूрд▓े рд╕े рдХी рдЬाрдП, рддाрдХि рд▓ंрдмे рд╕рдордп рддрдХ рд╕ेрд╡ा рджेрдиे рд╡ाрд▓े рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рдЙрдЪिрдд рд▓ाрдн рдоिрд▓ рд╕рдХे। рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ोрдиे рдкрд░ рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓ी рдбेрде рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдХो рднी рд╕ेрд╡ा рдЕрд╡рдзि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдмрдв़ाрдиे рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
рд╡рд╣ीं, рд░ेрд▓рд╡े рд╕ीрдиिрдпрд░ рд╕िрдЯीрдЬрди्рд╕ рд╡ेрд▓рдлेрдпрд░ рд╕ोрд╕ाрдЗрдЯी (RSCWS) рдиे рд╕ुрдЭाрд╡ рджिрдпा рд╣ै рдХि рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдХी рдЕрдзिрдХрддрдо рд╕ीрдоा рдХा рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рдкुрдирд░ीрдХ्рд╖рдг рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। рд╕ंрдЧрдарди рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдорд╣ंрдЧाрдИ рдмрдв़рдиे рдХे рд╕ाрде рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рд╕ीрдоा рднी рдмрдв़рдиी рдЪाрд╣िрдП, рддाрдХि рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд▓ाрдн рдоिрд▓ рд╕рдХे। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рд╕ंрдЧрдарди рдиे рдкुрд░ाрдиी рдкेंрд╢рди рдпोрдЬрдиा (OPS), рдирдИ рдкेंрд╢рди рдпोрдЬрдиा (NPS) рдФрд░ рдпूрдиिрдлाрдЗрдб рдкेंрд╢рди рд╕्рдХीрдо (UPS) рдХे рдмीрдЪ рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдиिрдпрдоों рдоें рд╕рдоाрдирддा рд▓ाрдиे рдХी рдоांрдЧ рдХी рд╣ै।
рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдиेрд╢рдирд▓ рдХाрдЙंрд╕िрд▓ рдЬॉрдЗंрдЯ рдХंрд╕рд▓्рдЯेрдЯिрд╡ рдорд╢ीрдирд░ी (NC-JCM) рдХी рд╕्рдЯाрдл рд╕ाрдЗрдб рдХी рдУрд░ рд╕े рдЖрдпा рд╣ै। рдЗрд╕ рд╕ंрдЧрдарди рдиे рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдХी рдЕрдзिрдХрддрдо рд╕ीрдоा рд╕ीрдзे 75 рд▓ाрдЦ рд░ुрдкрдпे рдХрд░рдиे рдХी рдоांрдЧ рдХी рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдХी рдЧрдгрдиा 30 рджिрди рдХे рдмрдЬाрдп 25 рдХाрд░्рдп рджिрд╡рд╕ों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХрд░рдиे рдХा рд╕ुрдЭाрд╡ рджिрдпा рд╣ै। рдЙрдирдХा рддрд░्рдХ рд╣ै рдХि рдЗрд╕рд╕े рд╕рд░рдХाрд░ी рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рдиिрдЬी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХे рд╕рдоाрди рд▓ाрдн рдоिрд▓ рд╕рдХेрдЧा।
рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рд╕ंрдЧрдарди рдиे рдоौрдЬूрджा 16.5 рдЧुрдиा рд╡ेрддрди рд╡ाрд▓ी рд╕ीрдоा рдХो рднी рд╣рдЯाрдиे рдХी рдоांрдЧ рдХी рд╣ै। рдЙрдирдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдЗрд╕рд╕े 33 рд╡рд░्рд╖ рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕ेрд╡ा рджेрдиे рд╡ाрд▓े рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рдЙрдЪिрдд рд▓ाрдн рдирд╣ीं рдоिрд▓ рдкाрддा рдФрд░ рдЙрдирдХी рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рд╕ीрдоिрдд рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै।
рдЕрдЧрд░ рдЗрди рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ों рдоें рд╕े рдХुрдЫ рднी рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं, рддो рд╕ेрд╡ाрдиिрд╡ृрдд्рддि рдХे рд╕рдордп рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рдкрд╣рд▓े рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдХрд╣ीं рдЕрдзिрдХ рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдоिрд▓ рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЦाрд╕рдХрд░ рд▓ंрдмे рд╕рдордп рддрдХ рд╕ेрд╡ा рджेрдиे рд╡ाрд▓े рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдФрд░ рдЙрдирдХे рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХो рдЗрд╕рдХा рд╕ीрдзा рд▓ाрдн рдоिрд▓ेрдЧा। рдЕрдм рд╕рднी рдХी рдирдЬрд░ 8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдХी рд╕िрдлाрд░िрд╢ों рдкрд░ рд╣ै, рдЬो рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╡рд░्рд╖ों рдоें рд▓ाрдЦों рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХे рднрд╡िрд╖्рдп рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ैं।
Tuesday, 16 June 2026
DSSSB Recruitment 2026: рдЯीрдЬीрдЯी-рд╕्рдкेрд╢рд▓ рдПрдЬुрдХेрдЯрд░ рд╕рдоेрдд 1979 рдкрджों рдкрд░ рдЖрд╡ेрджрди рд╢ुрд░ू, рдЬाрдиें рдХрдм рддрдХ рднрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдлॉрд░्рдо
ЁЯСЙDSSSB 03/2026 Recruitment 2026 Notification PDF
DSSSB Recruitment 2026: рджिрд▓्рд▓ी рдЕрдзीрдирд╕्рде рд╕ेрд╡ा рдЪрдпрди рдмोрд░्рдб (DSSSB) рдиे 1,979 рдкрджों рдкрд░ рднрд░्рддी рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ेрджрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╢ुрд░ू рдХрд░ рджी рд╣ै। рднрд░्рддी рдЕрднिрдпाрди рдХे рддрд╣рдд рдЯीрдЬीрдЯी, рд╕्рдкेрд╢рд▓ рдПрдЬुрдХेрдЯрд░, рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ, рдЖрдИрдЯी рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ, рдлिрдЯрд░ рдФрд░ рд▓िрдл्рдЯ рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рд╕рдоेрдд рдХрдИ рдкрджों рдкрд░ рдиिрдпुрдХ्рддिрдпां рдХी рдЬाрдиी рд╣ैं। рдСрдирд▓ाрдЗрди рдЖрд╡ेрджрди 15 рдЬुрд▓ाрдИ 2026 рддрдХ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рднрд░्рддी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдСрдирд▓ाрдЗрди рд╣ै। рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рдиोрдЯिрд╕ рдиीрдЪे рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ै।
рдХिрди рдкрджों рдкрд░ рд╣ोрдЧी рднрд░्рддी?
рднрд░्рддी рдЕрднिрдпाрди рдоें рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдкрдж рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧ рдХे рд▓िрдП рдиिрдХाрд▓े рдЧрдП рд╣ैं। рдЯीрдЬीрдЯी (рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рд╕ाрдЗंрд╕) рдХे 675 рдкрдж рдФрд░ рд╕्рдкेрд╢рд▓ рдПрдЬुрдХेрдЯрд░ (рдк्рд░ाрдЗрдорд░ी) рдХे 450 рдкрдж рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ, рдЖрдИрдЯी рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ, рддрдХрдиीрдХी рд╕рд╣ाрдпрдХ, рдлिрдЯрд░ рдЧ्рд░ेрдб-II, рд▓िрдл्рдЯ рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рдФрд░ рд╡िрдж्рдпुрдд рдкрд░्рдпрд╡ेрдХ्рд╖рдХ/рд╕рдм-рдЗंрд╕्рдкेрдХ्рдЯрд░ рдЬैрд╕े рдкрдж рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं।
рднрд░्рддी рд╕े рдЬुрдб़ी рдЬрд░ूрд░ी рдмाрддें
| рд╡िрд╡рд░рдг | рдЬाрдирдХाрд░ी |
|---|---|
| рднрд░्рддी рдмोрд░्рдб | рджिрд▓्рд▓ी рдЕрдзीрдирд╕्рде рд╕ेрд╡ा рдЪрдпрди рдмोрд░्рдб (DSSSB) |
| рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрди рд╕ंрдЦ्рдпा | 03/2026 |
| рдХुрд▓ рд░िрдХ्рддिрдпां | 1,979 |
| рдЖрд╡ेрджрди рдХा рдоाрдз्рдпрдо | рдСрдирд▓ाрдЗрди |
| рдЖрд╡ेрджрди рд╢ुрд░ू | 16 рдЬूрди 2026 |
| рдЖрд╡ेрджрди рдХी рдЕंрддिрдо рддिрдеि | 15 рдЬुрд▓ाрдИ 2026 |
| рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рддिрдеि | рдмाрдж рдоें рдШोрд╖िрдд рд╣ोрдЧी |
рдХौрди рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै рдЖрд╡ेрджрди?
рд╡िрднिрди्рди рдкрджों рдХे рд▓िрдП рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рдпोрдЧ्рдпрддा рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХी рдЧрдИ рд╣ै।
- рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ: рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╡िрд╖рдп рдоें рдПрдордПрд╕рд╕ी
- рдЯीрдЬीрдЯी (рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рд╕ाрдЗंрд╕): рдмीрд╕ीрдП, рдмीрдЯेрдХ (CS/IT), рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рд╕ाрдЗंрд╕ рдоें рдЧ्рд░ेрдЬुрдПрд╢рди рдпा DOEACC 'A' рд▓ेрд╡рд▓।
- рд╕्рдкेрд╢рд▓ рдПрдЬुрдХेрдЯрд░ (рдк्рд░ाрдЗрдорд░ी): 12рд╡ीं рдкाрд╕, рд╕्рдкेрд╢рд▓ рдПрдЬुрдХेрд╢рди рдоें рдбिрдк्рд▓ोрдоा рдФрд░ рд╕ीрдЯेрдЯ।
- рдЖрдИрдЯी рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ: 12рд╡ीं рдкाрд╕ рддрдеा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдЯाрдЗрдкिंрдЧ рджрдХ्рд╖рддा।
- рдлिрдЯрд░ рдЧ्рд░ेрдб-II: рд╕ंрдмंрдзिрдд рдЯ्рд░ेрдб рдоें рдЖрдИрдЯीрдЖрдИ рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░।
- рд▓िрдл्рдЯ рдСрдкрд░ेрдЯрд░: рдЖрдИрдЯीрдЖрдИ рдпा рд╕ंрдмंрдзिрдд рддрдХрдиीрдХी рдпोрдЧ्рдпрддा।
- рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░िрдХрд▓ рдУрд╡рд░рд╕ीрдпрд░/рд╕рдм рдЗंрд╕्рдкेрдХ्рдЯрд░: рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░िрдХрд▓ рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ рдоें рдбिрдк्рд▓ोрдоा рдпा рдбिрдЧ्рд░ी рддрдеा рдЕрдиुрднрд╡।
рдХ्рдпा рд╣ै рдЖрдпु рд╕ीрдоा?
рдЕрдзिрдХांрд╢ рдЧ्рд░ुрдк ‘рд╕ी’ рдкрджों рдХे рд▓िрдП рдЖрдпु рд╕ीрдоा 18 рд╕े 27 рд╡рд░्рд╖ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рд╡рд╣ीं рдЧ्рд░ुрдк ‘рдмी’ рдкрджों рдЬैрд╕े рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдФрд░ рддрдХрдиीрдХी рд╕рд╣ाрдпрдХ рдХे рд▓िрдП рдЕрдзिрдХрддрдо рдЖрдпु 30 рд╡рд░्рд╖ рд░рдЦी рдЧрдИ рд╣ै।
рдХुрдЫ рдкрджों рдХे рд▓िрдП рдЕрд▓рдЧ рдЖрдпु рд╕ीрдоा рднी рддрдп рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП рдлिрдЯрд░ рдЧ्рд░ेрдб-II рдХे рд▓िрдП 20 рд╕े 32 рд╡рд░्рд╖ рдФрд░ рд▓िрдл्рдЯ рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рдХे рд▓िрдП 18 рд╕े 37 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХी рдЧрдИ рд╣ै।
рдХैрд╕े рд╣ोрдЧा рдЪрдпрди?
рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों рдХा рдЪрдпрди рд╡िрднिрди्рди рдЪрд░рдгों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा। рдЗрд╕рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं:
- рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдкрд░ीрдХ्рд╖ा (CBT)
- рд╕्рдХिрд▓ рдЯेрд╕्рдЯ/рдЯ्рд░ेрдб рдЯेрд╕्рдЯ/рдб्рд░ाрдЗрд╡िंрдЧ рдЯेрд╕्рдЯ/рдлिрдЬिрдХрд▓ рдПंрдб्рдпोрд░ेंрд╕ рдЯेрд╕्рдЯ (рдкрдж рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░)
- рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рд╕рдд्рдпाрдкрди
рдЖрд╡ेрджрди рд╢ुрд▓्рдХ рдХिрддрдиा рд╣ै?
рд╕ाрдоाрди्рдп рд╡рд░्рдЧ рдФрд░ рдУрдмीрд╕ी (рджिрд▓्рд▓ी рдХे рдмाрд╣рд░ рдХे рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों) рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ेрджрди рд╢ुрд▓्рдХ 100 рд░ुрдкрдпे рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╡рд╣ीं рдорд╣िрд▓ा рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों, рдПрд╕рд╕ी, рдПрд╕рдЯी, рджिрд╡्рдпांрдЧ рдФрд░ рдкूрд░्рд╡ рд╕ैрдиिрдХ рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों рдХो рдЖрд╡ेрджрди рд╢ुрд▓्рдХ рдоें рдкूрд░ी рдЫूрдЯ рджी рдЧрдИ рд╣ै।
рдбीрдПрд╕рдПрд╕рдПрд╕рдмी рднрд░्рддी рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ेрджрди рдХैрд╕े рдХрд░ें?
- рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдбीрдПрд╕рдПрд╕рдПрд╕рдмी рдХी рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ рдкрд░ рдЬाрдПं।
- рд╣ोрдордкेрдЬ рдкрд░ “New Registration/Apply Online” рдкрд░ рдХ्рд▓िрдХ рдХрд░ें।
- рдЕрдкрдиा рдиाрдо, рдоोрдмाрдЗрд▓ рдиंрдмрд░, рдИрдоेрд▓ рдЖрдИрдбी рдФрд░ рдЕрди्рдп рдмेрд╕िрдХ рдЬाрдирдХाрд░ी рднрд░рдХрд░ рд░рдЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрд╢рди рдХрд░ें।
- рд░рдЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрд╢рди рдХे рдмाрдж рдоिрд▓े рдпूрдЬрд░ рдЖрдИрдбी рдФрд░ рдкाрд╕рд╡рд░्рдб рд╕े рд▓ॉрдЧिрди рдХрд░ें।
- рдЖрд╡ेрджрди рдлॉрд░्рдо рдоें рдЕрдкрдиी рдкрд░्рд╕рдирд▓ рдбिрдЯेрд▓्рд╕, рдПрдЬुрдХेрд╢рди рдХ्рд╡ाрд▓िрдлिрдХेрд╢рди рдФрд░ рдкोрд╕्рдЯ рдХी рдкрд╕ंрдж рднрд░ें।
- рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рдЬैрд╕े рдлोрдЯो, рд╕िрдЧ्рдиेрдЪрд░ рдФрд░ рд╕рд░्рдЯिрдлिрдХेрдЯ рдЕрдкрд▓ोрдб рдХрд░ें।
- рдЕрдм рдЖрд╡ेрджрди рд╢ुрд▓्рдХ (рдпрджि рд▓ाрдЧू рд╣ो) рдСрдирд▓ाрдЗрди (SBI e-Pay) рдХे рдЬрд░िрдП рдЬрдоा рдХрд░ें।
- рд╕рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рдЪेрдХ рдХрд░рдХे рдлाрдЗрдирд▓ рд╕рдмрдоिрдЯ рдкрд░ рдХ्рд▓िрдХ рдХрд░ें।
| рдкोрд╕्рдЯ рдХोрдб | рдкрдж рдХा рдиाрдо | рдХुрд▓ рд░िрдХ्рддिрдпां |
|---|---|---|
| 21/26 | рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рдмाрдпोрд▓ॉрдЬी) | 44 |
| 22/26 | рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рдмैрд▓िрд╕्рдЯिрдХ्рд╕) | 18 |
| 23/26 | рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рдХेрдоिрд╕्рдЯ्рд░ी) | 37 |
| 24/26 | рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рд▓ाрдИ рдбिрдЯेрдХ्рд╢рди) | 12 |
| 25/26 | рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рдбॉрдХ्рдпूрдоेंрдЯ्рд╕) | 15 |
| 26/26 | рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рдПрдЪрдЖрд░рдбी/рдХ्рд╡ाрд▓िрдЯी рдХंрдЯ्рд░ोрд▓) | 5 |
| 27/26 | рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рдлोрдЯो) | 14 |
| 28/26 | рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рд╕ाрдЗрдмрд░ рдлॉрд░ेंрд╕िрдХ्рд╕) | 81 |
| 29/26 | рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рд╕ीрди рдСрдл рдХ्рд░ाрдЗрдо/рд╕ेрдХ्рд╕ुрдЕрд▓ рдоोрдмाрдЗрд▓ рдлॉрд░ेंрд╕िрдХ рдпूрдиिрдЯ) | 46 |
| 30/26 | рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рдлिंрдЧрд░ рдк्рд░िंрдЯ) | 1 |
| 32/26 | рддрдХрдиीрдХी рд╕рд╣ाрдпрдХ (рд╣िंрджी) | 1 |
| 33/26 | рд╕рд╣ाрдпрдХ рдЕрднिрд▓ेрдЦрдкाрд▓ рдЧ्рд░ेрдб-I | 4 |
| 34/26 | рдЖрдИрдЯी рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ рдЧ्рд░ेрдб-A | 125 |
| 35/26 | рдлिрдЯрд░ рдЧ्рд░ेрдб-II | 36 |
| 36/26 | рд▓िрдл्рдЯ рдСрдкрд░ेрдЯрд░ | 13 |
| 37/26 | рд╕рд╣ाрдпрдХ рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рдХрдо рдоैрдХेрдиिрдХ (рдПрд╕ी) | 15 |
| 38/26 | рд╕рдм-рд╕्рдЯेрд╢рди рдЕрдк्рд░ेंрдЯिрд╕ | 37 |
| 39/26 | рдбाрдЯा рдк्рд░ोрд╕ेрд╕िंрдЧ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ рдЧ्рд░ेрдб-A | 21 |
| 40/26 | рдбाрдЯा рдПंрдЯ्рд░ी рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рдЧ्рд░ेрдб-B | 2 |
| 41/26 | рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖िрдд рд╕्рдиाрддрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХ (рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рд╕ाрдЗंрд╕) | 675 |
| 42/26 | рдбोрдоेрд╕्рдЯिрдХ рд╕ाрдЗंрд╕ рдЯीрдЪрд░ | 129 |
| 43/26 | рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖िрдд рд╕्рдиाрддрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХ (рд╡िрд╢ेрд╖ рд╢िрдХ्рд╖ा) | 163 |
| 44/26 | рд╡िрд╢ेрд╖ рд╢िрдХ्рд╖рдХ (рдк्рд░ाрдердоिрдХ) | 450 |
| 45/26 | рд╡िрдж्рдпुрдд рдкрд░्рдпрд╡ेрдХ्рд╖рдХ/рд╕рдм-рдЗंрд╕्рдкेрдХ्рдЯрд░ | 19 |
| рдХुрд▓ | 1,979 |
рдкूрд░्рд╡ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдорд╣ाрдоंрдд्рд░ी рд╕ोрд╣рди рд╕िंрд╣ рдоाрдЬिрд▓ा рдиे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдзाрдоी рд╕े рдХी рдоुрд▓ाрдХाрдд, рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХी рдХрдИ рдоांрдЧों рдкрд░ рд╣ुрдИ рдмाрддрдЪीрдд
рджेрд╣рд░ाрджूрди। рд░ाрдЬрдХीрдп рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╕ंрдШ рдХे рдкूрд░्рд╡ рдорд╣ाрдоंрдд्рд░ी рд╕ोрд╣рди рд╕िंрд╣ рдоाрдЬिрд▓ा рдиे рдЖрдЬ рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдкुрд╖्рдХрд░ рд╕िंрд╣ рдзाрдоी рд╕े рдоुрд▓ाрдХाрдд рдХी, рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рд╕ोрд╣рди рд╕िंрд╣ рдоाрдЬिрд▓ा рдиे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдкुрд╖्рдХрд░ рд╕िंрд╣ рдзाрдоी рдХो рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рд╕े рдЕрд╡рдЧрдд рдХрд░ाрдпा рд╣ै, рд╕ोрд╣рди рд╕िंрд╣ рдоाрдЬिрд▓ा рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдЧ्рд░ीрд╖्рдо рдЕрд╡рдХाрд╢ рдоें рдЬрдирдкрдж рдиैрдиीрддाрд▓, рдЕрд▓्рдоोрдб़ा рдкिрдеौрд░ाрдЧрдв़ рддрдеा рджेрд╣рд░ाрджूрди рдХे рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╕ाрдеिрдпों рдХे рдордз्рдп рдЬाрдиा рд╣ुрдЖ, рдЬिрд╕рдоें рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХी рдкрджोрди्рдирддि, рдЯ्рд░ांрд╕рдлрд░ рдХे рд╕ाрде Lt рдоें рдХाрд░्рдпрд░рдд рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╕ाрдеिрдпों рдиे TET рдХी рдмाрдз्рдпрддा рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХी рд╣ै рдмाрддें рдЙрдирдХे рд╕ाрдордиे рд░рдЦी рд╣ै, рдЗрди्рд╣ी рдоांрдЧो рдХो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдкुрд╖्рдХрд░ рд╕िंрд╣ рдзाрдоी рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рд░рдЦा рд╣ै। рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдиे рдпрдеा рд╢ीрдШ्рд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╕ंрдЧрдардиों рдХे рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рдХे рд╕ाрде рдмैрдардХ рдХрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХी рдоांрдЧ рдкрд░ рдмैрдардХ рдХрд░рдиे рдХा рдЖрд╢्рд╡ाрд╕рди рджिрдпा рд╣ै।
рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХी рдкрджोрди्рдирддि рдХी рдоांрдЧ рдкрд░ рдЕрдз्рдпाрджेрд╢ рд▓ाрдиे, рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧ рдоें рдЕрдиुрд░ोрдз рдХे рдЯ्рд░ांрд╕рдлрд░, рдзाрд░ा 27 рдХी рд╕ूрдЪी рдЬाрд░ी рдХрд░рдиे, рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХी рддрд░्рдЬ рдоें рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпी рд╢िрдХ्рд╖ा рдоें рдХाрд░्рдпрд░рдд рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХो рдк्рд░рддिрдпोрдЧी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ोрдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдпु рд╕ीрдоा рдоें 5 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЫूрдЯ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиे рдХा рднी рдиिрд╡ेрджрди рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рд╕े рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी TET рдХे рдХाрд░рдг рдХिрд╕ी рднी рджрд╢ा рдоें рд╕ेрд╡ा рд╡ рдкрджोрди्рдирддि рдХो рдмाрдзिрдд рдирд╣ीं рд╣ोрдиे рдХी рдмाрдд рд╕ोрд╣рди рд╕िंрд╣ рдоाрдЬिрд▓ा рдиे рдХрд╣ी рд╣ै।
рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб : NCF-TE рд╕े рдкрд╣рд▓े SCERT-DIET рдкुрдирд░्рдЧрдарди рдкрд░ рдЙрдаे рд╕рд╡ाрд▓
рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдоें рд╕्рдХूрд▓ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╢िрдХ्рд╖ा (Teacher Education) рдХे рдвांрдЪे рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдмрджрд▓рдиे рдХी рдХрд╡ाрдпрдж рддेрдЬ рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै।
рдСрдирд▓ाрдЗрди рдмैрдардХ рдХो рд╕рдо्рдмोрдзिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╡िрдирдп рдердкрд▓िрдпाрд▓ рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдоें рд╕्рдХूрд▓ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╢िрдХ्рд╖ा (Teacher Education) рдХे рдвांрдЪे рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдмрджрд▓рдиे рдХी рдХрд╡ाрдпрдж рддेрдЬ рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै।
рдЗрд╕ рдкूрд░े рд╡िрдорд░्рд╢ рдХे рдХेंрдж्рд░ рдоें рд╢िрдХ्рд╖рдХ рднрд░्рддी рдФрд░ рдЙрдирдХे рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХे рддрд░ीрдХों рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рдЖрдоूрд▓рдЪूрд▓ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ै। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि 2020 рдХे рддрд╣рдд рдЕрдм рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рджो рд╡рд░्рд╖ीрдп рдбीрдПрд▓рдПрдб (D.El.Ed.) рдФрд░ рдмीрдПрдб рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдоों рдХी рдЬрдЧрд╣ рдЪाрд░ рд╡рд░्рд╖ीрдп рдПрдХीрдХृрдд рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдпाрдиी рдЖрдИрдЯीрдИрдкी (ITEP – Integrated Teacher Education Programme) рдХो рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд░ूрдк рд╕े рд╢ुрд░ू рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрд╕ рдирдП рдк्рд░ाрд░ूрдк рдХे рддрд╣рдд рд╕्рдХूрд▓ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдЪाрд░ рд╕्рддрд░ों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рддैрдпाрд░ рдХिрдП рдЬाрдПंрдЧे, рдЬिрд╕рдоें рдмुрдиिрдпाрджी рд╕्рддрд░ рдХे рд▓िрдП ‘рдмीрдПрдб рдлॉрд░ рдлाрдЙंрдбेрд╢рди’, рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рдЖрдЧे рдк्рд░िрдкрд░ेрдЯрд░ी, рдоिрдбिрд▓ рд╡ рд╕ेрдХेंрдбрд░ी рд╕्рддрд░ рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдбिрдЬाрдЗрди рдХिрдП рдЧрдП рд╢िрдХ्рд╖рдХ рддैрдпाрд░ рд╣ोंрдЧे। рдЬрдм рдкूрд░ी рд╕्рдХूрд▓ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдвांрдЪा рдЗрд╕ 5+3+3+4 рдХे рдлाрд░्рдоूрд▓े рдкрд░ рдХेंрдж्рд░िрдд рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै, рддो рдЗрд╕рдХा рд╕ीрдзा рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдЕрд╕рд░ рдЬिрд▓ा рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣े рдбाрдЗрдЯ (DIET) рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдкрд░ рдкрдб़ेрдЧा।
рдЕрдм рддрдХ рдЬिрд▓ा рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕ंрд╕्рдеाрди (DIET) рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдбीрдПрд▓рдПрдб (D.El.Ed.) рдХрд░ाрдиे рдФрд░ рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХे рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХा рдХेंрдж्рд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдирдП рдЖрдИрдЯीрдИрдкी (ITEP) рдоॉрдбрд▓ рдХे рд▓ाрдЧू рд╣ोрддे рд╣ी рдбाрдЗрдЯों рдХी рдпрд╣ рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рднूрдоिрдХा рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХे рд▓िрдП рдЕрд▓рдЧ рд╕े рдбीрдПрд▓рдПрдб рдХोрд░्рд╕ рдХрд░ाрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рд╣ी рдирд╣ीं рдмрдЪेрдЧा। рдРрд╕े рдоें рдбाрдЗрдЯ рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рд░ी-рдм्рд░ांрдб рдФрд░ рд░ी-рд╕्рдЯ्рд░рдХ्рдЪрд░ рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा। рдЕрдм рдЙрди्рд╣ें рдирдП рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рд╕ंрд╡рд░्рдЧ (Academic Cadre) рдФрд░ рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдХेंрдж्рд░िрдд рдвांрдЪे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ोрдЧी, рдЬो рдХेрд╡рд▓ рдХोрд░्рд╕ рдХрд░ाрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдЬिрд▓ा рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЕрдХाрджрдоिрдХ рдиेрддृрдд्рд╡, рдиिрд░ंрддрд░ рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рд╡िрдХाрд╕ (CPD) рдФрд░ рд╕्рдХूрд▓ी рдирд╡ाрдЪाрд░ों рдХे рдХेंрдж्рд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдХाрдо рдХрд░ рд╕рдХें। рдаीрдХ рдЗрд╕ी рддрд░рд╣, рд░ाрдЬ्рдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ SCERT рдХी рднूрдоिрдХा рднी рдЕрдм рдХेрд╡рд▓ рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдЫाрдкрдиे рдпा рдкुрд░ाрдиे рдврд░्рд░े рдкрд░ рдЯ्рд░ेрдиिंрдЧ рдЖрдпोрдЬिрдд рдХрд░рдиे рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд░рд╣ рд╕рдХрддी। рдЙрд╕े рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрдирдХों рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдФрд░ рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдХी рдПрдХ рд╢ीрд░्рд╖ рд╕ंрд╕्рдеा рдмрдирдиा рд╣ोрдЧा।
рдЗрд╕ рдЬрдЯिрд▓ рдмрджрд▓ाрд╡ рдХे рдмीрдЪ рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдФрд░ рддрдХрдиीрдХी рдкрд╣рд▓ू рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдкूрд░े рд░ूрдкांрддрд░рдг рдХो рджिрд╢ा рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ ‘рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкाрда्рдпрдЪрд░्рдпा рдХी рд░ूрдкрд░ेрдЦा’ рдпाрдиी NCF-TE (National Curriculum Framework for Teacher Education) рдХा рдЖрдиा рдЕрднी рдмाрдХी рд╣ै। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдкрд░िрд╖рдж (NCTE) рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрд╕ рд╡्рдпाрдкрдХ рд░ूрдкрд░ेрдЦा рдХो рдЕंрддिрдо рд░ूрдк рджिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рдкрд░िрднाрд╖िрдд рд╣ोрдЧा рдХि рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдбाрдЗрдЯ рдФрд░ рдПрд╕рд╕ीрдИрдЖрд░рдЯी рдЬैрд╕ी рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХा рдЖंрддрд░िрдХ рдвांрдЪा рдХैрд╕ा рд╣ोрдЧा, рд╡рд╣ां рдХिрд╕ рдпोрдЧ्рдпрддा рдХे рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ोрдЧी рдФрд░ рдЙрдирдХे рдХाрдо рдХрд░рдиे рдХा рдирдпा рддрд░ीрдХा рдХ्рдпा рд╣ोрдЧा। рдЬрдм рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЗрддрдиी рдмрдб़ी рдФрд░ рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рдЧाрдЗрдбрд▓ाрдЗрди рдмрд╣ुрдд рдЬрд▓्рдж рдЬाрд░ी рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ै, рддो рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЕрдиुрд╢ंрд╕ाрдУं рдФрд░ рджिрд╢ा-рдиिрд░्рджेрд╢ों рдХी рдк्рд░рддीрдХ्рд╖ा рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрдирдХों рдХे рдЖрдиे рдХे рдмाрдж рд╣ी рдЙрдирдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рд░ाрдЬ्рдп рдоें рдирдпा рдвांрдЪा рдЦрдб़ा рдХिрдпा рдЬाрдиा рддाрд░्рдХिрдХ рд╣ोрдЧा।
рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдЕंрддिрдо рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкाрда्рдпрдЪрд░्рдпा рдпा рдЧाрдЗрдбрд▓ाрдЗрди рдХे, рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЖрдирди-рдлाрдирди рдоें рдирдпा рдвांрдЪा рдеोрдк рджेрдиा рдХिрд╕ी рднी рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдирд╣ीं рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा। рд╢िрдХ्рд╖ाрд╡िрджों рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдпрджि рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЕрдиुрд╢ंрд╕ाрдУं рдХे рдЖрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣ी рд░ाрдЬ्рдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдХोрдИ рдирдпा рдвांрдЪा рд▓ाрдЧू рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा, рддो рд╡рд╣ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рднूрд▓ рдпा рдЕрд╡िрд╡ेрдХрдкूрд░्рдг рдиिрд░्рдгрдп рдмрдирдХрд░ рд░рд╣ рдЬाрдПрдЧा। рдХ्рдпोंрдХि рдЬैрд╕े рд╣ी NCF-TE рдЬाрд░ी рд╣ोрдЧा, рд░ाрдЬ्рдп рдХो рдЕрдкрдиे рдвांрдЪे рдоें рдлिрд░ рд╕े рдмрджрд▓ाрд╡ рдХрд░рдиे рдкрдб़ेंрдЧे, рдЬिрд╕рд╕े рднाрд░ी рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпां, рдмрдЬрдЯ рдХी рдмрд░्рдмाрджी рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рд╡ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХे рдмीрдЪ рдЕрд╕ंрддोрд╖ рдкैрджा рд╣ोрдЧा। рдЬрд▓्рджрдмाрдЬी рдоें рд▓िрдпा рдЧрдпा рдХोрдИ рднी рдРрд╕ा рдлैрд╕рд▓ा рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХी рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХी рдиींрд╡ рдХो рдХрдордЬोрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рд╕ीрдзा рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рдЕрд╕рд░ рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдордп рдоें рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдиौрдиिрд╣ाрд▓ों рдФрд░ рдкूрд░ी рд╕्рдХूрд▓ी рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдкрд░ рдкрдб़ेрдЧा।












































