menu

Wednesday, 17 June 2026

рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдоें рдлрд░्рдЬी ST рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ों рд╕े рдоिрд▓ी рд╕рд░рдХाрд░ी рдиौрдХрд░िрдпां? RTI рдПрдХ्рдЯिрд╡िрд╕्рдЯ рдиे рдЙрдаाрдП рдмрдб़े рд╕рд╡ाрд▓


рджेрд╣рд░ाрджूрди: рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬрдирдЬाрддि (ST) рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ों рдХो рд▓ेрдХрд░ рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рдмрд╣рд╕ рддेрдЬ рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै। рдЖрд░рдЯीрдЖрдИ рдПрдХ्рдЯिрд╡िрд╕्рдЯ рдПрд╡ं рдЕрдзिрд╡рдХ्рддा рд╡िрдХेрд╢ рд╕िंрд╣ рдиेрдЧी рдиे рдоुрдЦ्рдп рд╕рдЪिрд╡ рдЖрдиंрдж рдмрд░्рдж्рдзрди рдХो рдкрдд्рд░ рд▓िрдЦрдХрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдЧрдарди рдХे рдмाрдж 28 рдирд╡ंрдмрд░ 2000 рд╕े рдЕрдм рддрдХ рдЬाрд░ी рд╕рднी ST рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ों рдХी рдЙрдЪ्рдЪрд╕्рддрд░ीрдп рдЬांрдЪ рдХрд░ाрдиे рдХी рдоांрдЧ рдХी рд╣ै। рдЙрдирдХा рдЖрд░ोрдк рд╣ै рдХि рдпрджि рд╕ंрд╡िрдзाрди рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХी рдЕрдзिрд╕ूрдЪрдиाрдУं рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдкाрдд्рд░рддा рдХा рдкाрд▓рди рдХिрдП рдмिрдиा рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ рдЬाрд░ी рдХिрдП рдЧрдП рд╣ैं, рддो рдЙрдирдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╕рд░рдХाрд░ी рдиौрдХрд░िрдпों, рдкрджोрди्рдирддिрдпों, рдЫाрдд्рд░рд╡ृрдд्рддिрдпों, рдоुрдЖрд╡рдЬों рдФрд░ рдЕрди्рдп рд╕рд░рдХाрд░ी рд▓ाрднों рдХी рднी рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХी рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдП।

рд╡िрдХेрд╢ рд╕िंрд╣ рдиेрдЧी рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж-342 рдХे рддрд╣рдд рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬрдирдЬाрддिрдпों рдХी рд╕ूрдЪी рдХेрд╡рд▓ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдзिрд╕ूрдЪिрдд рдХी рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рдЙрд╕рдоें рд╕ंрд╢ोрдзрди рдЕрдерд╡ा рдирдИ рдЬाрддि рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдХेрд╡рд▓ рд╕ंрд╕рдж рдХे рдкाрд╕ рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЕрдкрдиे рдкрдд्рд░ рдоें рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे State of Maharashtra vs. Milind (2000) рдлैрд╕рд▓े рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдХि рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдиे рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рдеा рдХि рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдХी рдЕрдзिрд╕ूрдЪिрдд рд╕ूрдЪी рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХिрд╕ी рд╕्рдеाрдиीрдп рд╡्рдпाрдЦ्рдпा, рдЙрдкрдЬाрддि рдпा рдкрд░्рдпाрдпрд╡ाрдЪी рдиाрдо рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा।
рд╡िрдХाрд╕рдирдЧрд░ рд╕े рдЪрдХрд░ाрддा рддрдХ рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ों рдкрд░ рдмреЬे рд╕рд╡ाрд▓
рдиेрдЧी рдиे рджाрд╡ा рдХिрдпा рдХि рджेрд╣рд░ाрджूрди рдЬिрд▓े рдХे рд╡िрдХाрд╕рдирдЧрд░, рдХाрд▓рд╕ी, рдд्рдпूрдиी, рдЪрдХрд░ाрддा рдФрд░ рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд╡рд░्рд╖ों рд╕े рдЧрд▓рдд рд╡्рдпाрдЦ्рдпाрдУं рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ ST рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ рдЬाрд░ी рдХिрдП рдЬाрдиे рдХी рд╢िрдХाрдпрддें рд╕ाрдордиे рдЖрддी рд░рд╣ी рд╣ैं। рдЙрдирдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдпрджि рдЬांрдЪ рдоें рдРрд╕े рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ рдиिрдпрдоों рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ैं, рддो рдЙрдирдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╕рд░рдХाрд░ी рд▓ाрднों рдХी рднी рдХाрдиूрдиी рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП।
рд╕рднी 13 рдЬिрд▓ों рдоें рдЬांрдЪ рдХी рдоांрдЧ
рдЖрд░рдЯीрдЖрдИ рдПрдХ्рдЯिрд╡िрд╕्рдЯ рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдоाрдорд▓ा рдХेрд╡рд▓ рджेрд╣рд░ाрджूрди рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд╣ै рдмрд▓्рдХि рдкूрд░े рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рд╕े рдЬुрдб़ा рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╡िрд╖рдп рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рджाрд╡ा рдХिрдпा рдХि рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╡िрднिрди्рди рдЬिрд▓ों рдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдзिрд╕ूрдЪिрдд рд╕ूрдЪी рд╕े рдЕрд▓рдЧ рдЙрдкрдЬाрддिрдпों рдЕрдерд╡ा рдЕрди्рдп рдиाрдоों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ ST рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ рдЬाрд░ी рдХिрдП рдЬाрдиे рдХे рдоाрдорд▓े рд╕ाрдордиे рдЖрдП рд╣ैं। рдРрд╕े рдоें рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╕рднी 13 рдЬрдирдкрджों рдоें рдЬाрд░ी ST рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ों рдХी рдиिрд╖्рдкрдХ्рд╖ рдФрд░ рдЙрдЪ्рдЪрд╕्рддрд░ीрдп рдЬांрдЪ рдХрд░ाрдиे рдХी рдоांрдЧ рдХी рд╣ै। рдоुрдЦ्рдп рд╕рдЪिрд╡ рдХो рднेрдЬे рдЧрдП рдкрдд्рд░ рдоें рдиेрдЧी рдиे рдоांрдЧ рдХी рд╣ै рдХि рд░ाрдЬ्рдп рдЧрдарди рдХे рдмाрдж 28 рдирд╡ंрдмрд░ 2000 рд╕े рд╡рд░्рддрдоाрди рддрдХ рдЬाрд░ी рд╕рднी рд╡िрд╡ाрджिрдд ST рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ों рдХी рдЬांрдЪ рдХрд░ाрдИ рдЬाрдП। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдпрд╣ рднी рдХрд╣ा рдХि рдпрджि рдЬांрдЪ рдоें рдХोрдИ рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ рд╕ंрд╡िрдзाрди, рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдЖрджेрд╢ों рдЕрдерд╡ा рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ों рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рдкाрдпा рдЬाрддा рд╣ै рддो рдЙрд╕े рдиिрд░рд╕्рдд рдХिрдпा рдЬाрдП рддрдеा рдЙрд╕рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рд╕рд░рдХाрд░ी рд▓ाрднों рдХी рд╡ैрдзाрдиिрдХ рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХी рдЬाрдП।
рдк्рд░рдоुрдЦ рдоांрдЧें
  • 28 рдирд╡ंрдмрд░ 2000 рд╕े рдЕрдм рддрдХ рдЬाрд░ी рд╕рднी ST рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ों рдХी рдЙрдЪ्рдЪрд╕्рддрд░ीрдп рдЬांрдЪ।
  • рдиिрдпрдоों рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рдкाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ों рдХा рдиिрд░рд╕्рддीрдХрд░рдг।
  • рдРрд╕े рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдоिрд▓ी рд╕рд░рдХाрд░ी рдиौрдХрд░िрдпों, рдкрджोрди्рдирддिрдпों, рдЫाрдд्рд░рд╡ृрдд्рддिрдпों рдПрд╡ं рдЕрди्рдп рд▓ाрднों рдХी рдХाрдиूрдиी рд╕рдоीрдХ्рд╖ा।
  • рдХрдеिрдд рд░ूрдк рд╕े рдЧрд▓рдд рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ рдЬाрд░ी рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХी рдЬрд╡ाрдмрджेрд╣ी рддрдп рдХрд░ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ।
  • рд▓ाрднाрд░्рдеिрдпों рдХा рд╡िрднाрдЧрд╡ाрд░ рд╡िрд╡рд░рдг рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдХिрдпा рдЬाрдП।
  • рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬрдирдЬाрддि рд╕рдоुрджाрдпों рдХे рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХी рд░рдХ्рд╖ा рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХी рдЬाрдП।

рд╕ुрдк्рд░ीрдо рдХोрд░्рдЯ рдХे рд╣ाрд▓िрдпा рдлैрд╕рд▓े рдХा рднी рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ
рд╡िрдХेрд╢ рд╕िंрд╣ рдиेрдЧी рдиे рдЕрдкрдиे рдкрдд्рд░ рдоें рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХी рд╕ाрдд рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ों рд╡ाрд▓ी рд╕ंрд╡िрдзाрди рдкीрда рдХे State of Punjab vs. Davinder Singh (2024) рдлैрд╕рд▓े рдХा рднी рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдЗрд╕ рдлैрд╕рд▓े рдоें рднी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдХि рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ें рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рди्рдпाрдп рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдЙрдк-рд╡рд░्рдЧीрдХрд░рдг рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ैं, рд▓ेрдХिрди рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдзिрд╕ूрдЪिрдд рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬрдирдЬाрддि рд╕ूрдЪी рдоें рдирдИ рдЬाрддि рдЬोрдб़рдиे рдпा рд╕ंрд╢ोрдзрди рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдХेрд╡рд▓ рд╕ंрд╕рдж рдХे рдкाрд╕ рд╣ी рд╣ै।

рдпुрд╡ाрдУं рдХे рднрд╡िрд╖्рдп рдХा рдоुрдж्рджा
рд╡िрдХेрд╢ рд╕िंрд╣ рдиेрдЧी рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░ों рдХा рдоाрдорд▓ा рдирд╣ीं рдмрд▓्рдХि рд╕ंрд╡िрдзाрди, рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдХे рдЖрджेрд╢ों рдФрд░ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЬрдирдЬाрддीрдп рд╕рдоुрджाрдпों рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ों рд╕े рдЬुрдб़ा рд╡िрд╖рдп рд╣ै। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдХрд╣ा рдХि рдпрджि рд╕рд░рдХाрд░ рдЗрд╕ рдоाрдорд▓े рдоें рд╕рдордпрдмрдж्рдз рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдирд╣ीं рдХрд░рддी рд╣ै рддो рдЗрд╕ рдоुрдж्рджे рдХो рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЙрдаाрдпा рдЬाрдПрдЧा।

8th pay commission latest updates:рд╕рд░рдХाрд░ी рдиौрдХрд░ी рд╡ाрд▓ों рдХे рд▓िрдП рдмрдб़ी рдЦрдмрд░! рдбेрде рдмेрдиिрдлिрдЯ рдФрд░ рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдкрд░ рдЖрдпा рдмрдб़ा рдЕрдкрдбेрдЯ


8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ (8th Pay Commission) рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╕рд░рдХाрд░ी рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдФрд░ рдкेंрд╢рдирд░्рд╕ рдХी рд╡िрднिрди्рди рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдиे рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдиिрдпрдоों рдоें рдмрдб़े рдмрджрд▓ाрд╡ рдХी рдбिрдоांрдб рдЙрдаाрдИ рд╣ै। рдЗрди рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ों рдоें рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдХी рдЕрдзिрдХрддрдо рд╕ीрдоा рдмрдв़ाрдиे, рдХैрд▓्рдХुрд▓ेрд╢рди рдХे рддрд░ीрдХे рдоें рдмрджрд▓ाрд╡ рдХрд░рдиे рдФрд░ рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдХी рд╕рд░्рд╡िрд╕ рдХे рджौрд░ाрди рдоृрдд्рдпु рд╣ोрдиे рдкрд░ рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рдмेрдиिрдлिрдЯ рдХो рдЕрдзिрдХ рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рдмрдиाрдиे рдЬैрд╕ी рдоांрдЧें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдЕрдЧрд░ рдЗрди рд╕ुрдЭाрд╡ों рдХो рдоंрдЬूрд░ी рдоिрд▓рддी рд╣ै, рддो рд▓ाрдЦों рдХेंрдж्рд░ीрдп рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдФрд░ рдЙрдирдХे рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХो рдмрдб़ा рдлाрдпрджा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЖрдЗрдП рдЬрд░ा рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╕े рдЗрд╕рдХी рдбिрдЯेрд▓्рд╕ рдЬाрдирддे рд╣ैं।

рдлिрд▓рд╣ाрд▓, рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдиिрдпрдоों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдХोрдИ рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдХрдо рд╕े рдХрдо 5 рд╕ाрд▓ рдХी рдиिрдпрдоिрдд рд╕ेрд╡ा рдкूрд░ी рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рд╕ेрд╡ाрдиिрд╡ृрдд्рддि рдкрд░ рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдкाрдиे рдХा рд╣рдХрджाрд░ рд╣ोрддा рд╣ै। рд╡рд░्рддрдоाрди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдХी рдЧрдгрдиा рдмेрд╕िрдХ рдкे рдФрд░ рдорд╣ंрдЧाрдИ рднрдд्рддे (DA) рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХी рдЬाрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рдЕрдзिрдХрддрдо рд╕ीрдоा 25 рд▓ाрдЦ рд░ुрдкрдпे рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдХे рд╡ेрддрди рдХे 16.5 рдЧुрдиा рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рд░рд╣рддी рд╣ै। рд▓ेрдХिрди, рдЕрдм рдХрд░्рдордЪाрд░ी рд╕ंрдЧрдардиों рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдмрдв़рддी рдорд╣ंрдЧाрдИ рдФрд░ рд╕ैрд▓рд░ी рд╕्рдЯ्рд░рдХ्рдЪрд░ рдоें рдмрджрд▓ाрд╡ рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдоौрдЬूрджा рд╕ीрдоा рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ै। рдЗрд╕ी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдХрдИ рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдиे 8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдирдП рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдкेрд╢ рдХिрдП рд╣ैं।

рднाрд░рддीрдп рд░ेрд▓рд╡े рддрдХрдиीрдХी рдкрд░्рдпрд╡ेрдХ्рд╖рдХ рд╕ंрдШ (IRTSA) рдиे рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдХी рдЕрдзिрдХрддрдо рд╕ीрдоा рдХो 50 рд▓ाрдЦ рд░ुрдкрдпे рддрдХ рдмрдв़ाрдиे рдХी рдбिрдоांрдб рдХी рд╣ै। рд╕ंрдЧрдарди рдХा рд╕ुрдЭाрд╡ рд╣ै рдХि рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдХी рдЧрдгрдиा рд╡рд░्рддрдоाрди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рдмрдЬाрдп рдЕрдзिрдХ рд▓ाрднрдХाрд░ी рдлॉрд░्рдоूрд▓े рд╕े рдХी рдЬाрдП, рддाрдХि рд▓ंрдмे рд╕рдордп рддрдХ рд╕ेрд╡ा рджेрдиे рд╡ाрд▓े рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рдЙрдЪिрдд рд▓ाрдн рдоिрд▓ рд╕рдХे। рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдХрд░्рдордЪाрд░ी рдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ोрдиे рдкрд░ рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓ी рдбेрде рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдХो рднी рд╕ेрд╡ा рдЕрд╡рдзि рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдмрдв़ाрдиे рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

рд╡рд╣ीं, рд░ेрд▓рд╡े рд╕ीрдиिрдпрд░ рд╕िрдЯीрдЬрди्рд╕ рд╡ेрд▓рдлेрдпрд░ рд╕ोрд╕ाрдЗрдЯी (RSCWS) рдиे рд╕ुрдЭाрд╡ рджिрдпा рд╣ै рдХि рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдХी рдЕрдзिрдХрддрдо рд╕ीрдоा рдХा рд╕рдордп-рд╕рдордп рдкрд░ рдкुрдирд░ीрдХ्рд╖рдг рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП। рд╕ंрдЧрдарди рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдорд╣ंрдЧाрдИ рдмрдв़рдиे рдХे рд╕ाрде рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рд╕ीрдоा рднी рдмрдв़рдиी рдЪाрд╣िрдП, рддाрдХि рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд▓ाрдн рдоिрд▓ рд╕рдХे। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рд╕ंрдЧрдарди рдиे рдкुрд░ाрдиी рдкेंрд╢рди рдпोрдЬрдиा (OPS), рдирдИ рдкेंрд╢рди рдпोрдЬрдиा (NPS) рдФрд░ рдпूрдиिрдлाрдЗрдб рдкेंрд╢рди рд╕्рдХीрдо (UPS) рдХे рдмीрдЪ рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдиिрдпрдоों рдоें рд╕рдоाрдирддा рд▓ाрдиे рдХी рдоांрдЧ рдХी рд╣ै।

рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдиेрд╢рдирд▓ рдХाрдЙंрд╕िрд▓ рдЬॉрдЗंрдЯ рдХंрд╕рд▓्рдЯेрдЯिрд╡ рдорд╢ीрдирд░ी (NC-JCM) рдХी рд╕्рдЯाрдл рд╕ाрдЗрдб рдХी рдУрд░ рд╕े рдЖрдпा рд╣ै। рдЗрд╕ рд╕ंрдЧрдарди рдиे рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдХी рдЕрдзिрдХрддрдо рд╕ीрдоा рд╕ीрдзे 75 рд▓ाрдЦ рд░ुрдкрдпे рдХрд░рдиे рдХी рдоांрдЧ рдХी рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдХी рдЧрдгрдиा 30 рджिрди рдХे рдмрдЬाрдп 25 рдХाрд░्рдп рджिрд╡рд╕ों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХрд░рдиे рдХा рд╕ुрдЭाрд╡ рджिрдпा рд╣ै। рдЙрдирдХा рддрд░्рдХ рд╣ै рдХि рдЗрд╕рд╕े рд╕рд░рдХाрд░ी рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рдиिрдЬी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХे рд╕рдоाрди рд▓ाрдн рдоिрд▓ рд╕рдХेрдЧा।

рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рд╕ंрдЧрдарди рдиे рдоौрдЬूрджा 16.5 рдЧुрдиा рд╡ेрддрди рд╡ाрд▓ी рд╕ीрдоा рдХो рднी рд╣рдЯाрдиे рдХी рдоांрдЧ рдХी рд╣ै। рдЙрдирдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдЗрд╕рд╕े 33 рд╡рд░्рд╖ рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕ेрд╡ा рджेрдиे рд╡ाрд▓े рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рдЙрдЪिрдд рд▓ाрдн рдирд╣ीं рдоिрд▓ рдкाрддा рдФрд░ рдЙрдирдХी рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рд╕ीрдоिрдд рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै।

рдЕрдЧрд░ рдЗрди рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ों рдоें рд╕े рдХुрдЫ рднी рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं, рддो рд╕ेрд╡ाрдиिрд╡ृрдд्рддि рдХे рд╕рдордп рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХो рдкрд╣рд▓े рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдХрд╣ीं рдЕрдзिрдХ рдЧ्рд░ेрдЪ्рдпुрдЯी рдоिрд▓ рд╕рдХрддी рд╣ै। рдЦाрд╕рдХрд░ рд▓ंрдмे рд╕рдордп рддрдХ рд╕ेрд╡ा рджेрдиे рд╡ाрд▓े рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдФрд░ рдЙрдирдХे рдкрд░िрд╡ाрд░ों рдХो рдЗрд╕рдХा рд╕ीрдзा рд▓ाрдн рдоिрд▓ेрдЧा। рдЕрдм рд╕рднी рдХी рдирдЬрд░ 8рд╡ें рд╡ेрддрди рдЖрдпोрдЧ рдХी рд╕िрдлाрд░िрд╢ों рдкрд░ рд╣ै, рдЬो рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╡рд░्рд╖ों рдоें рд▓ाрдЦों рдХрд░्рдордЪाрд░िрдпों рдХे рднрд╡िрд╖्рдп рдХो рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ैं।

Tuesday, 16 June 2026

Edu News 17 June 2026


 









рд╢िрдХ्рд╖ा рдЬрдЧрдд рд╕рдоाрдЪाрд░ 17 рдЬूрди 2026


 














DSSSB Recruitment 2026: рдЯीрдЬीрдЯी-рд╕्рдкेрд╢рд▓ рдПрдЬुрдХेрдЯрд░ рд╕рдоेрдд 1979 рдкрджों рдкрд░ рдЖрд╡ेрджрди рд╢ुрд░ू, рдЬाрдиें рдХрдм рддрдХ рднрд░ рд╕рдХрддे рд╣ैं рдлॉрд░्рдо

 


ЁЯСЙDSSSB 03/2026 Recruitment 2026 Notification PDF

DSSSB Recruitment 2026: рджिрд▓्рд▓ी рдЕрдзीрдирд╕्рде рд╕ेрд╡ा рдЪрдпрди рдмोрд░्рдб (DSSSB) рдиे 1,979 рдкрджों рдкрд░ рднрд░्рддी рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ेрджрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рд╢ुрд░ू рдХрд░ рджी рд╣ै। рднрд░्рддी рдЕрднिрдпाрди рдХे рддрд╣рдд рдЯीрдЬीрдЯी, рд╕्рдкेрд╢рд▓ рдПрдЬुрдХेрдЯрд░, рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ, рдЖрдИрдЯी рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ, рдлिрдЯрд░ рдФрд░ рд▓िрдл्рдЯ рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рд╕рдоेрдд рдХрдИ рдкрджों рдкрд░ рдиिрдпुрдХ्рддिрдпां рдХी рдЬाрдиी рд╣ैं। рдСрдирд▓ाрдЗрди рдЖрд╡ेрджрди 15 рдЬुрд▓ाрдИ 2026 рддрдХ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рднрд░्рддी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдСрдирд▓ाрдЗрди рд╣ै। рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рдиोрдЯिрд╕ рдиीрдЪे рдЙрдкрд▓рдм्рдз рд╣ै।

рдХिрди рдкрджों рдкрд░ рд╣ोрдЧी рднрд░्рддी?

рднрд░्рддी рдЕрднिрдпाрди рдоें рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдкрдж рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧ рдХे рд▓िрдП рдиिрдХाрд▓े рдЧрдП рд╣ैं। рдЯीрдЬीрдЯी (рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рд╕ाрдЗंрд╕) рдХे 675 рдкрдж рдФрд░ рд╕्рдкेрд╢рд▓ рдПрдЬुрдХेрдЯрд░ (рдк्рд░ाрдЗрдорд░ी) рдХे 450 рдкрдж рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рдЗрд╕рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ, рдЖрдИрдЯी рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ, рддрдХрдиीрдХी рд╕рд╣ाрдпрдХ, рдлिрдЯрд░ рдЧ्рд░ेрдб-II, рд▓िрдл्рдЯ рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рдФрд░ рд╡िрдж्рдпुрдд рдкрд░्рдпрд╡ेрдХ्рд╖рдХ/рд╕рдм-рдЗंрд╕्рдкेрдХ्рдЯрд░ рдЬैрд╕े рдкрдж рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं।

рднрд░्рддी рд╕े рдЬुрдб़ी рдЬрд░ूрд░ी рдмाрддें

рд╡िрд╡рд░рдгрдЬाрдирдХाрд░ी
рднрд░्рддी рдмोрд░्рдбрджिрд▓्рд▓ी рдЕрдзीрдирд╕्рде рд╕ेрд╡ा рдЪрдпрди рдмोрд░्рдб (DSSSB) 
рд╡िрдЬ्рдЮाрдкрди рд╕ंрдЦ्рдпा03/2026
рдХुрд▓ рд░िрдХ्рддिрдпां1,979
рдЖрд╡ेрджрди рдХा рдоाрдз्рдпрдордСрдирд▓ाрдЗрди
рдЖрд╡ेрджрди рд╢ुрд░ू16 рдЬूрди 2026
рдЖрд╡ेрджрди рдХी рдЕंрддिрдо рддिрдеि15 рдЬुрд▓ाрдИ 2026
рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рддिрдеिрдмाрдж рдоें рдШोрд╖िрдд рд╣ोрдЧी

рдХौрди рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै рдЖрд╡ेрджрди?

рд╡िрднिрди्рди рдкрджों рдХे рд▓िрдП рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ рдпोрдЧ्рдпрддा рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХी рдЧрдИ рд╣ै।

  • рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ: рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╡िрд╖рдп рдоें рдПрдордПрд╕рд╕ी
  • рдЯीрдЬीрдЯी (рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рд╕ाрдЗंрд╕): рдмीрд╕ीрдП, рдмीрдЯेрдХ (CS/IT), рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рд╕ाрдЗंрд╕ рдоें рдЧ्рд░ेрдЬुрдПрд╢рди рдпा DOEACC 'A' рд▓ेрд╡рд▓।
  • рд╕्рдкेрд╢рд▓ рдПрдЬुрдХेрдЯрд░ (рдк्рд░ाрдЗрдорд░ी): 12рд╡ीं рдкाрд╕, рд╕्рдкेрд╢рд▓ рдПрдЬुрдХेрд╢рди рдоें рдбिрдк्рд▓ोрдоा рдФрд░ рд╕ीрдЯेрдЯ।
  • рдЖрдИрдЯी рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ: 12рд╡ीं рдкाрд╕ рддрдеा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдЯाрдЗрдкिंрдЧ рджрдХ्рд╖рддा।
  • рдлिрдЯрд░ рдЧ्рд░ेрдб-II: рд╕ंрдмंрдзिрдд рдЯ्рд░ेрдб рдоें рдЖрдИрдЯीрдЖрдИ рдк्рд░рдоाрдгрдкрдд्рд░।
  • рд▓िрдл्рдЯ рдСрдкрд░ेрдЯрд░: рдЖрдИрдЯीрдЖрдИ рдпा рд╕ंрдмंрдзिрдд рддрдХрдиीрдХी рдпोрдЧ्рдпрддा।
  • рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░िрдХрд▓ рдУрд╡рд░рд╕ीрдпрд░/рд╕рдм рдЗंрд╕्рдкेрдХ्рдЯрд░: рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░िрдХрд▓ рдЗंрдЬीрдиिрдпрд░िंрдЧ рдоें рдбिрдк्рд▓ोрдоा рдпा рдбिрдЧ्рд░ी рддрдеा рдЕрдиुрднрд╡।

рдХ्рдпा рд╣ै рдЖрдпु рд╕ीрдоा?

рдЕрдзिрдХांрд╢ рдЧ्рд░ुрдк ‘рд╕ी’ рдкрджों рдХे рд▓िрдП рдЖрдпु рд╕ीрдоा 18 рд╕े 27 рд╡рд░्рд╖ рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рд╡рд╣ीं рдЧ्рд░ुрдк ‘рдмी’ рдкрджों рдЬैрд╕े рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдФрд░ рддрдХрдиीрдХी рд╕рд╣ाрдпрдХ рдХे рд▓िрдП рдЕрдзिрдХрддрдо рдЖрдпु 30 рд╡рд░्рд╖ рд░рдЦी рдЧрдИ рд╣ै।

рдХुрдЫ рдкрджों рдХे рд▓िрдП рдЕрд▓рдЧ рдЖрдпु рд╕ीрдоा рднी рддрдп рдХी рдЧрдИ рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП рдлिрдЯрд░ рдЧ्рд░ेрдб-II рдХे рд▓िрдП 20 рд╕े 32 рд╡рд░्рд╖ рдФрд░ рд▓िрдл्рдЯ рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рдХे рд▓िрдП 18 рд╕े 37 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХी рдЧрдИ рд╣ै।

рдХैрд╕े рд╣ोрдЧा рдЪрдпрди?

рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों рдХा рдЪрдпрди рд╡िрднिрди्рди рдЪрд░рдгों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा। рдЗрд╕рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं:

  • рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдкрд░ीрдХ्рд╖ा (CBT)
  • рд╕्рдХिрд▓ рдЯेрд╕्рдЯ/рдЯ्рд░ेрдб рдЯेрд╕्рдЯ/рдб्рд░ाрдЗрд╡िंрдЧ рдЯेрд╕्рдЯ/рдлिрдЬिрдХрд▓ рдПंрдб्рдпोрд░ेंрд╕ рдЯेрд╕्рдЯ (рдкрдж рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░)
  • рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рд╕рдд्рдпाрдкрди

рдЖрд╡ेрджрди рд╢ुрд▓्рдХ рдХिрддрдиा рд╣ै?

рд╕ाрдоाрди्рдп рд╡рд░्рдЧ рдФрд░ рдУрдмीрд╕ी (рджिрд▓्рд▓ी рдХे рдмाрд╣рд░ рдХे рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों) рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ेрджрди рд╢ुрд▓्рдХ 100 рд░ुрдкрдпे рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╡рд╣ीं рдорд╣िрд▓ा рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों, рдПрд╕рд╕ी, рдПрд╕рдЯी, рджिрд╡्рдпांрдЧ рдФрд░ рдкूрд░्рд╡ рд╕ैрдиिрдХ рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों рдХो рдЖрд╡ेрджрди рд╢ुрд▓्рдХ рдоें рдкूрд░ी рдЫूрдЯ рджी рдЧрдИ рд╣ै।

рдбीрдПрд╕рдПрд╕рдПрд╕рдмी рднрд░्рддी рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ेрджрди рдХैрд╕े рдХрд░ें?

  • рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдбीрдПрд╕рдПрд╕рдПрд╕рдмी рдХी рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ рдкрд░ рдЬाрдПं।
  • рд╣ोрдордкेрдЬ рдкрд░ “New Registration/Apply Online” рдкрд░ рдХ्рд▓िрдХ рдХрд░ें।
  • рдЕрдкрдиा рдиाрдо, рдоोрдмाрдЗрд▓ рдиंрдмрд░, рдИрдоेрд▓ рдЖрдИрдбी рдФрд░ рдЕрди्рдп рдмेрд╕िрдХ рдЬाрдирдХाрд░ी рднрд░рдХрд░ рд░рдЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрд╢рди рдХрд░ें।
  • рд░рдЬिрд╕्рдЯ्рд░ेрд╢рди рдХे рдмाрдж рдоिрд▓े рдпूрдЬрд░ рдЖрдИрдбी рдФрд░ рдкाрд╕рд╡рд░्рдб рд╕े рд▓ॉрдЧिрди рдХрд░ें।
  • рдЖрд╡ेрджрди рдлॉрд░्рдо рдоें рдЕрдкрдиी рдкрд░्рд╕рдирд▓ рдбिрдЯेрд▓्рд╕, рдПрдЬुрдХेрд╢рди рдХ्рд╡ाрд▓िрдлिрдХेрд╢рди рдФрд░ рдкोрд╕्рдЯ рдХी рдкрд╕ंрдж рднрд░ें।
  • рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рдЬैрд╕े рдлोрдЯो, рд╕िрдЧ्рдиेрдЪрд░ рдФрд░ рд╕рд░्рдЯिрдлिрдХेрдЯ рдЕрдкрд▓ोрдб рдХрд░ें।
  • рдЕрдм рдЖрд╡ेрджрди рд╢ुрд▓्рдХ (рдпрджि рд▓ाрдЧू рд╣ो) рдСрдирд▓ाрдЗрди (SBI e-Pay) рдХे рдЬрд░िрдП рдЬрдоा рдХрд░ें।
  • рд╕рднी рдЬाрдирдХाрд░ी рдЪेрдХ рдХрд░рдХे рдлाрдЗрдирд▓ рд╕рдмрдоिрдЯ рдкрд░ рдХ्рд▓िрдХ рдХрд░ें।

 

рдкोрд╕्рдЯ рдХोрдбрдкрдж рдХा рдиाрдордХुрд▓ рд░िрдХ्рддिрдпां
21/26рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рдмाрдпोрд▓ॉрдЬी)44
22/26рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рдмैрд▓िрд╕्рдЯिрдХ्рд╕)18
23/26рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рдХेрдоिрд╕्рдЯ्рд░ी)37
24/26рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рд▓ाрдИ рдбिрдЯेрдХ्рд╢рди)12
25/26рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рдбॉрдХ्рдпूрдоेंрдЯ्рд╕)15
26/26рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рдПрдЪрдЖрд░рдбी/рдХ्рд╡ाрд▓िрдЯी рдХंрдЯ्рд░ोрд▓)5
27/26рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рдлोрдЯो)14
28/26рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рд╕ाрдЗрдмрд░ рдлॉрд░ेंрд╕िрдХ्рд╕)81
29/26рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рд╕ीрди рдСрдл рдХ्рд░ाрдЗрдо/рд╕ेрдХ्рд╕ुрдЕрд▓ рдоोрдмाрдЗрд▓ рдлॉрд░ेंрд╕िрдХ рдпूрдиिрдЯ)46
30/26рдЬूрдиिрдпрд░ рд╕ाрдЗंрдЯिрдлिрдХ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ (рдлिंрдЧрд░ рдк्рд░िंрдЯ)1
32/26рддрдХрдиीрдХी рд╕рд╣ाрдпрдХ (рд╣िंрджी)1
33/26рд╕рд╣ाрдпрдХ рдЕрднिрд▓ेрдЦрдкाрд▓ рдЧ्рд░ेрдб-I4
34/26рдЖрдИрдЯी рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ рдЧ्рд░ेрдб-A125
35/26рдлिрдЯрд░ рдЧ्рд░ेрдб-II36
36/26рд▓िрдл्рдЯ рдСрдкрд░ेрдЯрд░13
37/26рд╕рд╣ाрдпрдХ рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рдХрдо рдоैрдХेрдиिрдХ (рдПрд╕ी)15
38/26рд╕рдм-рд╕्рдЯेрд╢рди рдЕрдк्рд░ेंрдЯिрд╕37
39/26рдбाрдЯा рдк्рд░ोрд╕ेрд╕िंрдЧ рдЕрд╕िрд╕्рдЯेंрдЯ рдЧ्рд░ेрдб-A21
40/26рдбाрдЯा рдПंрдЯ्рд░ी рдСрдкрд░ेрдЯрд░ рдЧ्рд░ेрдб-B2
41/26рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖िрдд рд╕्рдиाрддрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХ (рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ рд╕ाрдЗंрд╕)675
42/26рдбोрдоेрд╕्рдЯिрдХ рд╕ाрдЗंрд╕ рдЯीрдЪрд░129
43/26рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖िрдд рд╕्рдиाрддрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХ (рд╡िрд╢ेрд╖ рд╢िрдХ्рд╖ा)163
44/26рд╡िрд╢ेрд╖ рд╢िрдХ्рд╖рдХ (рдк्рд░ाрдердоिрдХ)450
45/26рд╡िрдж्рдпुрдд рдкрд░्рдпрд╡ेрдХ्рд╖рдХ/рд╕рдм-рдЗंрд╕्рдкेрдХ्рдЯрд░19
рдХुрд▓ 1,979                        

рдкूрд░्рд╡ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдорд╣ाрдоंрдд्рд░ी рд╕ोрд╣рди рд╕िंрд╣ рдоाрдЬिрд▓ा рдиे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдзाрдоी рд╕े рдХी рдоुрд▓ाрдХाрдд, рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХी рдХрдИ рдоांрдЧों рдкрд░ рд╣ुрдИ рдмाрддрдЪीрдд

 


рджेрд╣рд░ाрджूрди। рд░ाрдЬрдХीрдп рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╕ंрдШ рдХे рдкूрд░्рд╡ рдорд╣ाрдоंрдд्рд░ी рд╕ोрд╣рди рд╕िंрд╣ рдоाрдЬिрд▓ा рдиे рдЖрдЬ рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдкुрд╖्рдХрд░ рд╕िंрд╣ рдзाрдоी рд╕े рдоुрд▓ाрдХाрдд рдХी, рдЗрд╕ рджौрд░ाрди рд╕ोрд╣рди рд╕िंрд╣ рдоाрдЬिрд▓ा рдиे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдкुрд╖्рдХрд░ рд╕िंрд╣ рдзाрдоी рдХो рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рд╕े рдЕрд╡рдЧрдд рдХрд░ाрдпा рд╣ै, рд╕ोрд╣рди рд╕िंрд╣ рдоाрдЬिрд▓ा рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि рдЧ्рд░ीрд╖्рдо рдЕрд╡рдХाрд╢ рдоें рдЬрдирдкрдж рдиैрдиीрддाрд▓, рдЕрд▓्рдоोрдб़ा рдкिрдеौрд░ाрдЧрдв़ рддрдеा рджेрд╣рд░ाрджूрди рдХे рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╕ाрдеिрдпों рдХे рдордз्рдп рдЬाрдиा рд╣ुрдЖ, рдЬिрд╕рдоें рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХी рдкрджोрди्рдирддि, рдЯ्рд░ांрд╕рдлрд░ рдХे рд╕ाрде Lt рдоें рдХाрд░्рдпрд░рдд рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╕ाрдеिрдпों рдиे TET рдХी рдмाрдз्рдпрддा рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХी рд╣ै рдмाрддें рдЙрдирдХे рд╕ाрдордиे рд░рдЦी рд╣ै, рдЗрди्рд╣ी рдоांрдЧो рдХो рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдкुрд╖्рдХрд░ рд╕िंрд╣ рдзाрдоी рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рд░рдЦा рд╣ै। рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рдиे рдпрдеा рд╢ीрдШ्рд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╕ंрдЧрдардиों рдХे рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдпों рдХे рд╕ाрде рдмैрдардХ рдХрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХी рдоांрдЧ рдкрд░ рдмैрдардХ рдХрд░рдиे рдХा рдЖрд╢्рд╡ाрд╕рди рджिрдпा рд╣ै। 

рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХी рдкрджोрди्рдирддि рдХी рдоांрдЧ рдкрд░ рдЕрдз्рдпाрджेрд╢ рд▓ाрдиे, рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧ рдоें рдЕрдиुрд░ोрдз рдХे рдЯ्рд░ांрд╕рдлрд░, рдзाрд░ा 27 рдХी рд╕ूрдЪी рдЬाрд░ी рдХрд░рдиे, рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХी рддрд░्рдЬ рдоें рд╡िрдж्рдпाрд▓рдпी рд╢िрдХ्рд╖ा рдоें рдХाрд░्рдпрд░рдд рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХो рдк्рд░рддिрдпोрдЧी рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ोрдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдпु рд╕ीрдоा рдоें 5 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЫूрдЯ рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиे рдХा рднी рдиिрд╡ेрджрди рдоुрдЦ्рдпрдоंрдд्рд░ी рд╕े рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी TET рдХे рдХाрд░рдг рдХिрд╕ी рднी рджрд╢ा рдоें рд╕ेрд╡ा рд╡ рдкрджोрди्рдирддि рдХो рдмाрдзिрдд рдирд╣ीं рд╣ोрдиे рдХी рдмाрдд рд╕ोрд╣рди рд╕िंрд╣ рдоाрдЬिрд▓ा рдиे рдХрд╣ी рд╣ै।

рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб : NCF-TE рд╕े рдкрд╣рд▓े SCERT-DIET рдкुрдирд░्рдЧрдарди рдкрд░ рдЙрдаे рд╕рд╡ाрд▓

 


рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдоें рд╕्рдХूрд▓ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╢िрдХ्рд╖ा (Teacher Education) рдХे рдвांрдЪे рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдмрджрд▓рдиे рдХी рдХрд╡ाрдпрдж рддेрдЬ рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै।

рд╢ाрд╕рди рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд░ाрдЬ्рдп рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдФрд░ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдкрд░िрд╖рдж (SCERT) рдФрд░ рдЬिрд▓ा рд╢िрдХ्рд╖ा рдПрд╡ं рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕ंрд╕्рдеाрдиों (DIET) рдХे рдкुрдирд░्рдЧрдарди рдФрд░ рдирдП рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдвांрдЪे рдХो рд▓ेрдХрд░ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рддैрдпाрд░ рдХрд░ рдк्рд░ेрд╖िрдд рдХिрдП рдЬा рдЪुрдХे рд╣ैं।

рдЗрд╕ рдЬрд▓्рджрдмाрдЬी рдиे рд╢िрдХ्рд╖ा рдЬрдЧрдд рдХे рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдФрд░ рдиीрддि рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдХों рдХे рдмीрдЪ рдПрдХ рдмрдб़ी рдмрд╣рд╕ рдХो рдЬрди्рдо рджे рджिрдпा рд╣ै। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि (NEP 2020) рдХे рд▓ाрдЧू рд╣ोрдиे рдХे рдмाрдж рдкूрд░े рджेрд╢ рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдПрдХ рдмрдб़े рд╕ंрдХ्рд░ांрддि рдХाрд▓ рд╕े рдЧुрдЬрд░ рд░рд╣ी рд╣ै, рдЬрд╣ां рдкुрд░ाрдиी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдУं рдХो рдирдП рд╡िрдЬрди рдХे рд╕ाрде рдмрджрд▓ा рдЬाрдиा рд╣ै।

рдРрд╕े рдоें рдпрд╣ рд╕рд╡ाрд▓ рдЙрдардиा рд▓ाрдЬिрдоी рд╣ै рдХि рдХ्рдпा рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рднेрдЬा рдЧрдпा рдпрд╣ рдвांрдЪाрдЧрдд рдмрджрд▓ाрд╡ рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рджूрд░рджрд░्рд╢ी рд╣ै, рдпा рдлिрд░ рдпрд╣ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЖрдиे рд╡ाрд▓ी рдЕंрддिрдо рдЕрдиुрд╢ंрд╕ाрдУं рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЙрдаाрдпा рдЧрдпा рдПрдХ рдЕрдкрд░िрдкрдХ्рд╡ рдХрджрдо рд╕ाрдмिрдд рд╣ोрдЧा।

рдСрдирд▓ाрдЗрди рдмैрдардХ рдХो рд╕рдо्рдмोрдзिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рд╡िрдирдп рдердкрд▓िрдпाрд▓ рдиे рдХрд╣ा рдХि рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдоें рд╕्рдХूрд▓ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╢िрдХ्рд╖ा (Teacher Education) рдХे рдвांрдЪे рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдмрджрд▓рдиे рдХी рдХрд╡ाрдпрдж рддेрдЬ рд╣ो рдЧрдИ рд╣ै।

рдЗрд╕ рдкूрд░े рд╡िрдорд░्рд╢ рдХे рдХेंрдж्рд░ рдоें рд╢िрдХ्рд╖рдХ рднрд░्рддी рдФрд░ рдЙрдирдХे рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХे рддрд░ीрдХों рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рдЖрдоूрд▓рдЪूрд▓ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ै। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдиीрддि 2020 рдХे рддрд╣рдд рдЕрдм рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рджो рд╡рд░्рд╖ीрдп рдбीрдПрд▓рдПрдб (D.El.Ed.) рдФрд░ рдмीрдПрдб рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдоों рдХी рдЬрдЧрд╣ рдЪाрд░ рд╡рд░्рд╖ीрдп рдПрдХीрдХृрдд рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдпाрдиी рдЖрдИрдЯीрдИрдкी (ITEP – Integrated Teacher Education Programme) рдХो рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд░ूрдк рд╕े рд╢ुрд░ू рдХिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдЗрд╕ рдирдП рдк्рд░ाрд░ूрдк рдХे рддрд╣рдд рд╕्рдХूрд▓ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдЪाрд░ рд╕्рддрд░ों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╢िрдХ्рд╖рдХ рддैрдпाрд░ рдХिрдП рдЬाрдПंрдЧे, рдЬिрд╕рдоें рдмुрдиिрдпाрджी рд╕्рддрд░ рдХे рд▓िрдП ‘рдмीрдПрдб рдлॉрд░ рдлाрдЙंрдбेрд╢рди’, рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рдЖрдЧे рдк्рд░िрдкрд░ेрдЯрд░ी, рдоिрдбिрд▓ рд╡ рд╕ेрдХेंрдбрд░ी рд╕्рддрд░ рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдбिрдЬाрдЗрди рдХिрдП рдЧрдП рд╢िрдХ्рд╖рдХ рддैрдпाрд░ рд╣ोंрдЧे। рдЬрдм рдкूрд░ी рд╕्рдХूрд▓ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдвांрдЪा рдЗрд╕ 5+3+3+4 рдХे рдлाрд░्рдоूрд▓े рдкрд░ рдХेंрдж्рд░िрдд рд╣ो рд░рд╣ा рд╣ै, рддो рдЗрд╕рдХा рд╕ीрдзा рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдЕрд╕рд░ рдЬिрд▓ा рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдХाрдо рдХрд░ рд░рд╣े рдбाрдЗрдЯ (DIET) рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдкрд░ рдкрдб़ेрдЧा।

рдЕрдм рддрдХ рдЬिрд▓ा рд╢िрдХ्рд╖ा рдФрд░ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕ंрд╕्рдеाрди (DIET) рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдбीрдПрд▓рдПрдб (D.El.Ed.) рдХрд░ाрдиे рдФрд░ рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХे рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рдХा рдХेंрдж्рд░ рд░рд╣े рд╣ैं। рд▓ेрдХिрди рдирдП рдЖрдИрдЯीрдИрдкी (ITEP) рдоॉрдбрд▓ рдХे рд▓ाрдЧू рд╣ोрддे рд╣ी рдбाрдЗрдЯों рдХी рдпрд╣ рдкाрд░ंрдкрд░िрдХ рднूрдоिрдХा рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै, рдХ्рдпोंрдХि рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХे рд▓िрдП рдЕрд▓рдЧ рд╕े рдбीрдПрд▓рдПрдб рдХोрд░्рд╕ рдХрд░ाрдиे рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рд╣ी рдирд╣ीं рдмрдЪेрдЧा। рдРрд╕े рдоें рдбाрдЗрдЯ рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े рд░ी-рдм्рд░ांрдб рдФрд░ рд░ी-рд╕्рдЯ्рд░рдХ्рдЪрд░ рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा। рдЕрдм рдЙрди्рд╣ें рдирдП рд╢ैрдХ्рд╖िрдХ рд╕ंрд╡рд░्рдЧ (Academic Cadre) рдФрд░ рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдХेंрдж्рд░िрдд рдвांрдЪे рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ोрдЧी, рдЬो рдХेрд╡рд▓ рдХोрд░्рд╕ рдХрд░ाрдиे рдХे рдмрдЬाрдп рдЬिрд▓ा рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЕрдХाрджрдоिрдХ рдиेрддृрдд्рд╡, рдиिрд░ंрддрд░ рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рд╡िрдХाрд╕ (CPD) рдФрд░ рд╕्рдХूрд▓ी рдирд╡ाрдЪाрд░ों рдХे рдХेंрдж्рд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдХाрдо рдХрд░ рд╕рдХें। рдаीрдХ рдЗрд╕ी рддрд░рд╣, рд░ाрдЬ्рдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ SCERT рдХी рднूрдоिрдХा рднी рдЕрдм рдХेрд╡рд▓ рдкाрда्рдпрдХ्рд░рдо рдЫाрдкрдиे рдпा рдкुрд░ाрдиे рдврд░्рд░े рдкрд░ рдЯ्рд░ेрдиिंрдЧ рдЖрдпोрдЬिрдд рдХрд░рдиे рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд░рд╣ рд╕рдХрддी। рдЙрд╕े рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрдирдХों рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдФрд░ рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдХी рдПрдХ рд╢ीрд░्рд╖ рд╕ंрд╕्рдеा рдмрдирдиा рд╣ोрдЧा।

рдЗрд╕ рдЬрдЯिрд▓ рдмрджрд▓ाрд╡ рдХे рдмीрдЪ рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдФрд░ рддрдХрдиीрдХी рдкрд╣рд▓ू рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдкूрд░े рд░ूрдкांрддрд░рдг рдХो рджिрд╢ा рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ ‘рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкाрда्рдпрдЪрд░्рдпा рдХी рд░ूрдкрд░ेрдЦा’ рдпाрдиी NCF-TE (National Curriculum Framework for Teacher Education) рдХा рдЖрдиा рдЕрднी рдмाрдХी рд╣ै। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдкрд░िрд╖рдж (NCTE) рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрд╕ рд╡्рдпाрдкрдХ рд░ूрдкрд░ेрдЦा рдХो рдЕंрддिрдо рд░ूрдк рджिрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд░ूрдк рд╕े рдкрд░िрднाрд╖िрдд рд╣ोрдЧा рдХि рднрд╡िрд╖्рдп рдоें рдбाрдЗрдЯ рдФрд░ рдПрд╕рд╕ीрдИрдЖрд░рдЯी рдЬैрд╕ी рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХा рдЖंрддрд░िрдХ рдвांрдЪा рдХैрд╕ा рд╣ोрдЧा, рд╡рд╣ां рдХिрд╕ рдпोрдЧ्рдпрддा рдХे рд╡िрд╢ेрд╖рдЬ्рдЮों рдХी рдЬрд░ूрд░рдд рд╣ोрдЧी рдФрд░ рдЙрдирдХे рдХाрдо рдХрд░рдиे рдХा рдирдпा рддрд░ीрдХा рдХ्рдпा рд╣ोрдЧा। рдЬрдм рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЗрддрдиी рдмрдб़ी рдФрд░ рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рдЧाрдЗрдбрд▓ाрдЗрди рдмрд╣ुрдд рдЬрд▓्рдж рдЬाрд░ी рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рд╣ै, рддो рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЕрдиुрд╢ंрд╕ाрдУं рдФрд░ рджिрд╢ा-рдиिрд░्рджेрд╢ों рдХी рдк्рд░рддीрдХ्рд╖ा рдХрд░рдиी рдЪाрд╣िрдП। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоाрдирдХों рдХे рдЖрдиे рдХे рдмाрдж рд╣ी рдЙрдирдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк рд░ाрдЬ्рдп рдоें рдирдпा рдвांрдЪा рдЦрдб़ा рдХिрдпा рдЬाрдиा рддाрд░्рдХिрдХ рд╣ोрдЧा।

рдмिрдиा рдХिрд╕ी рдЕंрддिрдо рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкाрда्рдпрдЪрд░्рдпा рдпा рдЧाрдЗрдбрд▓ाрдЗрди рдХे, рдХेрд╡рд▓ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдЖрдирди-рдлाрдирди рдоें рдирдпा рдвांрдЪा рдеोрдк рджेрдиा рдХिрд╕ी рднी рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг рд╕े рд╡्рдпाрд╡рд╣ाрд░िрдХ рдирд╣ीं рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा। рд╢िрдХ्рд╖ाрд╡िрджों рдХा рдоाрдирдиा рд╣ै рдХि рдпрджि рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЕрдиुрд╢ंрд╕ाрдУं рдХे рдЖрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╣ी рд░ाрдЬ्рдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдХोрдИ рдирдпा рдвांрдЪा рд▓ाрдЧू рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा, рддो рд╡рд╣ рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рднूрд▓ рдпा рдЕрд╡िрд╡ेрдХрдкूрд░्рдг рдиिрд░्рдгрдп рдмрдирдХрд░ рд░рд╣ рдЬाрдПрдЧा। рдХ्рдпोंрдХि рдЬैрд╕े рд╣ी NCF-TE рдЬाрд░ी рд╣ोрдЧा, рд░ाрдЬ्рдп рдХो рдЕрдкрдиे рдвांрдЪे рдоें рдлिрд░ рд╕े рдмрджрд▓ाрд╡ рдХрд░рдиे рдкрдб़ेंрдЧे, рдЬिрд╕рд╕े рднाрд░ी рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рд╡िрд╕ंрдЧрддिрдпां, рдмрдЬрдЯ рдХी рдмрд░्рдмाрджी рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рд╡ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХे рдмीрдЪ рдЕрд╕ंрддोрд╖ рдкैрджा рд╣ोрдЧा। рдЬрд▓्рджрдмाрдЬी рдоें рд▓िрдпा рдЧрдпा рдХोрдИ рднी рдРрд╕ा рдлैрд╕рд▓ा рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХी рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХी рдиींрд╡ рдХो рдХрдордЬोрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЬिрд╕рдХा рд╕ीрдзा рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рдЕрд╕рд░ рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдордп рдоें рд░ाрдЬ्рдп рдХे рдиौрдиिрд╣ाрд▓ों рдФрд░ рдкूрд░ी рд╕्рдХूрд▓ी рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдкрд░ рдкрдб़ेрдЧा।

рдЗрд╕рд▓िрдП рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧ рдХे рдиीрддि рдиिрдпंрддाрдУं рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рд╕рд╣ी рдФрд░ рд╡िрд╡ेрдХрдкूрд░्рдг рдиिрд░्рдгрдп рдпрд╣ी рд╣ोрдЧा рдХि рд╡े рдлिрд▓рд╣ाрд▓ рдЕрдкрдиे рд╕्рддрд░ рд╕े рднेрдЬे рдЧрдП рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ों рдХो рдаंрдбे рдмрд╕्рддे рдоें рдбाрд▓ें рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕्рддрд░ рд╕े рдЬाрд░ी рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдирдИ рдЕрдХाрджрдоिрдХ рдЕрдиुрд╢ंрд╕ाрдУं рдХा рдЗंрддрдЬाрд░ рдХрд░ें। рддрдд्рдкрд╢्рдЪाрдд рдирдИ рдЕрдиुрд╢ंрд╕ाрдУं рдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рддैрдпाрд░ рдХрд░े, рдПрдХ рдордЬрдмूрдд, рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдФрд░ рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рддंрдд्рд░ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдЬрд░ूрд░ी рд╣ै рдХि рд░ाрдЬ्рдп рдХा рдирдпा рдвांрдЪा рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдФрд░ рдПрдирд╕ीрдЯीрдИ (NCTE) рдХे рдЕंрддिрдо рд╡िрдЬрди рдХे рд╕ाрде рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕ंрд░ेрдЦिрдд (Align) рд╣ो। рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдЬрд▓्рджрдмाрдЬी 2013 рдоें рднी SCERT рдФрд░ DIET рдХे рдвांрдЪे рдмрдиाрдиे рдоें рднी рдХी рдЧрдИ рдеी рдмिрдиा рд╕рдордЧ्рд░ рдЕрдз्рдпрдпрди рдХे рдРрд╕ा рд╣ी рдвांрдЪा рдЬाрд░ी рдХिрдпा рдЧрдпा рдЬिрд╕рдоें рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рд╕िрдлाрд░िрд╢ों рдХो рджрд░рдХिрдиाрд░ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдбाрдЗрдЯ्рд╕ рдоें рдЙрдк рдк्рд░ाрдЪाрд░्рдп рдХा рдкрдж рд╣ी рдирд╣ीं рд░рдЦा рдЧрдпा, рдЬो рдЖрдЬ рддрдХ рдХ्рд░िрдпाрди्рд╡िрдд рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХा рдЬिрд╕рд╕े рд░ाрдЬ्рдп рдХो рдЕрдХाрджрдоिрдХ рдиुрдХрд╕ाрди рддो рд╣ुрдЖ рд╣ी рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рд╕े рд╕рд╣ाрдпрддा рдоिрд▓рдиी рднी рдмंрдж рд╣ुрдИ рдЬिрд╕рд╕े рдЖрд░्рдеिрдХ рдХ्рд╖рддि рднी рд░ाрдЬ्рдп рдХो рдЙрдаाрдиी рдкрдб़ рд░рд╣ी рд╣ै। рдиीрддिрдЧрдд рдкрд░िрдкрдХ्рд╡рддा рдЗрд╕ी рдоें рд╣ै рдХि рд╕рд░рдХाрд░ рдХिрд╕ी рднी рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдЬрд▓्рджрдмाрдЬी рд╕े рдмрдЪрддे рд╣ुрдП рдзैрд░्рдпрдкूрд░्рд╡рдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд░ूрдкрд░ेрдЦा рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдХрд░े рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХे рдЕрдиुрдХूрд▓ рдПрдХ рдРрд╕ा рдвांрдЪा рддैрдпाрд░ рдХрд░े рдЬो рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рджрд╢рдХों рддрдХ рд░ाрдЬ्рдп рдХी рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рджेрд╢ рдоें рдЕрдЧ्рд░рдгी рдмрдиा рд╕рдХे।

рдСрдирд▓ाрдЗрди рдмैрдардХ рдоें рднुрд╡рдиेрд╢ рдкंрдд рд░ाрдХेрд╢ рд░ाрд╡рдд рдордиोрдЬ рд╢ुрдХ्рд▓ा рд░рд╡ीрджрд░्рд╢ рддोрдкाрд▓ , рдордиोрдЬ рдмрд╣ुрдЧुрдгा рдЕрдЦिрд▓ेрд╢ ,рджीрдкрдХ рдк्рд░рддाрдк рд╕ुрдиीрднрдЯрдЯ,рджिрдиेрдЪौрд╣ाрди ,рдЕрд░ुрдг рдердкрд▓िрдпाрд▓ рджिрдиेрд╢ рдЪौрд╣ाрди , рд╣рд░ेंрдж्рд░ рдЕрдзिрдХाрд░ी, рд╣рд░ीрд╢ рдмрдбोрдиी, рд╕ुрд╢ीрд▓ рдЧैрд░ोрд▓ा , рд░рдоेрд╢ рдкंрдд ,рджिрдиेрд╢ рд░рддूреЬी рдЖрджि рдоौрдЬूрдж рд░рд╣े।

Monday, 15 June 2026

рдк्рд░рдзाрдиाрдз्рдпाрдкрдХ рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдкрд░ рд╡िрднाрдЧीрдп рд╢िрдХंрдЬा, рдЬांрдЪ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдк्рд░ाрд░рдо्рднिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдиिрджेрд╢ाрд▓рдп рдиे рдЬिрд▓ा рд╢िрдХ्рд╖ा рдЕрдзिрдХाрд░ी, рдкौрдб़ी рдЧрдв़рд╡ाрд▓ рдХो рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ेрд╡рдХ (рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдПрд╡ं рдЕрдкीрд▓) рдиिрдпрдоाрд╡рд▓ी-2003 рдХे рддрд╣рдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХे рдиिрд░्рджेрд╢


 рджेрд╣рд░ाрджूрди/рдкौрдб़ी। рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб рдХे рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧ рдоें рдЪाрд░ рджрд╢рдХ рдкुрд░ाрдиा рдПрдХ рдиिрдпुрдХ्рддि рд╡िрд╡ाрдж рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рд╕ुрд░्рдЦिрдпों рдоें рд╣ै। рдХोрдЯрдж्рд╡ाрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдПрдХ рдк्рд░рдзाрдиाрдз्рдпाрдкрдХ рдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╣ुрдИ рд╡िрднाрдЧीрдп рдЬांрдЪ рдоें рдпрд╣ рддрде्рдп рд╕ाрдордиे рдЖрдпा рд╣ै рдХि рдЙрдирдХी рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдиिрдпुрдХ्рддि рдХे рд╕рдордп рдЖрдпु 18 рд╡рд░्рд╖ рд╕े рдХрдо рдеी।

рдЬांрдЪ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдк्рд░ाрд░рдо्рднिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдиिрджेрд╢ाрд▓рдп рдиे рдЬिрд▓ा рд╢िрдХ्рд╖ा рдЕрдзिрдХाрд░ी, рдкौрдб़ी рдЧрдв़рд╡ाрд▓ рдХो рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ेрд╡рдХ (рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдПрд╡ं рдЕрдкीрд▓) рдиिрдпрдоाрд╡рд▓ी-2003 рдХे рддрд╣рдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХे рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдП рд╣ैं। рдоाрдорд▓े рдиे рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧ рдоें рдЙрд╕ рджौрд░ рдХी рдиिрдпुрдХ्рддिрдпों рдХी рдкाрд░рджрд░्рд╢िрддा рдФрд░ рд╡ैрдзрддा рдкрд░ рднी рд╕рд╡ाрд▓ рдЦрдб़े рдХрд░ рджिрдП рд╣ैं।

рдк्рд░ाрд░рдо्рднिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб рдХे рдЕрдкрд░ рдиिрджेрд╢рдХ рдж्рд╡ाрд░ा рдЬाрд░ी рдкрдд्рд░ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рджुрдЧрдб्рдбा рд╡िрдХाрд╕рдЦंрдб рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд░ाрдЬрдХीрдп рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдмाрд▓рдХ рдирдЧрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░, рдХोрдЯрдж्рд╡ाрд░ рдоें рдХाрд░्рдпрд░рдд рдк्рд░рдзाрдиाрдз्рдпाрдкрдХ рдирдлीрд╕ рдЕрд╣рдордж рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рд╢िрдХाрдпрдд рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдИ рдеी рдХि рдЙрдирдХी рдиिрдпुрдХ्рддि рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рди्рдпूрдирддрдо рдЖрдпु 18 рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░्рдг рд╣ोрдиे рд╕े рдкूрд░्рд╡ рдХрд░ рджी рдЧрдИ рдеी।

рд╢िрдХाрдпрдд рдХी рдЬांрдЪ рдХे рд▓िрдП рдЬिрд▓ा рд╢िрдХ्рд╖ा рдЕрдзिрдХाрд░ी (рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा), рдкौрдб़ी рдЧрдв़рд╡ाрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рдЙрдк рд╢िрдХ्рд╖ा рдЕрдзिрдХाрд░ी, рджुрдЧрдб्рдбा рд╕े рдЖрдЦ्рдпा рдоांрдЧी рдЧрдИ। рд╡िрднाрдЧीрдп рдЕрднिрд▓ेрдЦों рдХी рдЬांрдЪ рдоें рдкाрдпा рдЧрдпा рдХि рдирдлीрд╕ рдЕрд╣рдордж рдХी рдЬрди्рдорддिрдеि 8 рдЕрдЧрд╕्рдд 1967 рджрд░्рдЬ рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдЙрди्рд╣ोंрдиे 29 рдоाрд░्рдЪ 1985 рдХो рд╕рд╣ाрдпрдХ рдЕрдз्рдпाрдкрдХ (рдЙрд░्рджू) рдкрдж рдкрд░ рдХाрд░्рдпрднाрд░ рдЧ्рд░рд╣рдг рдХिрдпा рдеा। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдиिрдпुрдХ्рддि рдХे рд╕рдордп рдЙрдирдХी рдЖрдпु 17 рд╡рд░्рд╖ 7 рдоाрд╣ 11 рджिрди рдеी।

рдЬांрдЪ рд░िрдкोрд░्рдЯ рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдиिрджेрд╢ाрд▓рдп рдиे рдоाрдиा рдХि рд╢िрдХाрдпрдд рдоें рдЙрдаाрдпा рдЧрдпा рддрде्рдп рд╕рд╣ी рдкाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЬिрд▓ा рд╢िрдХ्рд╖ा рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХो рдиिрд░्рджेрд╢ рджिрдП рдЧрдП рд╣ैं рдХि рдк्рд░рдХрд░рдг рдоें рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ेрд╡рдХ (рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдПрд╡ं рдЕрдкीрд▓) рдиिрдпрдоाрд╡рд▓ी, 2003 рдХे рддрд╣рдд рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рд╕ुрдиिрд╢्рдЪिрдд рдХी рдЬाрдП।

рдпрд╣ рдоाрдорд▓ा рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдирд╣ीं рдЙрднрд░ा рд╣ै। “рдЕрд╡िрдХрд▓ рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб’ рдиे рдХुрдЫ рд╕рдордп рдкूрд░्рд╡ рдЗрд╕ рдиिрдпुрдХ्рддि рд╡िрд╡ाрдж рдХो рдк्рд░рдоुрдЦрддा рд╕े рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рдХिрдпा рдеा। рдЙрд╕ рд╕рдордп рд╢िрдХाрдпрддрдХрд░्рддा рд╡ рдХोрдЯрдж्рд╡ाрд░ рдХे рдкाрд░्рд╖рдж рд╡िрдкिрди рдбोрдмрд░िрдпाрд▓ рдиे рджाрд╡ा рдХिрдпा рдеा рдХि рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдиिрдпुрдХ्рддि рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдоें рдЖрдпु рд╕ंрдмंрдзी рдиिрдпрдоों рдХी рдЕрдирджेрдЦी рдХी рдЧрдИ рдеी рдФрд░ рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╢िрдХ्рд╖рдХ рдХो рдмाрд▓िрдЧ рд╣ोрдиे рд╕े рдкрд╣рд▓े рд╕рд░рдХाрд░ी рд╕ेрд╡ा рдоें рдиिрдпुрдХ्рдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा।

рд╢िрдХाрдпрдд рдХे рдмाрдж рд╡िрднाрдЧीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рдкрдд्рд░ाрдЪाрд░ рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ рдФрд░ рдоाрдорд▓े рдХी рдЬांрдЪ рд╡िрднिрди्рди рд╕्рддрд░ों рдкрд░ рдЪрд▓ी। рд▓ंрдмे рд╕рдордп рддрдХ рдлाрдЗрд▓ों рдоें рджрдмे рд░рд╣рдиे рдХे рдмाрдж рдЕрдм рдиिрджेрд╢ाрд▓рдп рд╕्рддрд░ рд╕े рдЬाрд░ी рдкрдд्рд░ рдиे рдоाрдорд▓े рдХो рдирдпा рдоोрдб़ рджे рджिрдпा рд╣ै।

рдЦाрд╕ рдмाрдд рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЬिрд╕ рдиिрдпुрдХ्рддि рдХो рд▓ेрдХрд░ рд╡िрд╡ाрдж рд╣ै, рд╡рд╣ рд╡рд░्рд╖ 1985 рдХी рд╣ै рдФрд░ рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╢िрдХ्рд╖рдХ рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдк्рд░рдзाрдиाрдз्рдпाрдкрдХ рдХे рдкрдж рдкрд░ рдХाрд░्рдпрд░рдд рд╣ैं।

рдЕрдм рд╕рдмрдХी рдирдЬрд░ рдЗрд╕ рдмाрдд рдкрд░ рд╣ै рдХि рдЪाрд░ рджрд╢рдХ рдкुрд░ाрдиे рдЗрд╕ рдк्рд░рдХрд░рдг рдоें рд╡िрднाрдЧीрдп рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИ рдХिрд╕ рджिрд╢ा рдоें рдЖрдЧे рдмрдв़рддी рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХा рд╕ेрд╡ा рд╕ंрдмंрдзी рдк्рд░рднाрд╡ рдХ्рдпा рдкрдб़рддा рд╣ै।

рдЪрдпрди рдЖрдпोрдЧ рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб:рдЖрдЧाрдоी 7 рдорд╣ीрдиे рдоें 1902 рдкрджों рдХे рд▓िрдП рд╣ोрдЧी 13 рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдПं


 

рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдЕрдзीрдирд╕्рде рд╕ेрд╡ा рдЪрдпрди рдЖрдпोрдЧ рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрдХाрд▓ी рдЧрдИ рдХрдиिрд╖्рда рд╕0 398 рдкрджों рдкрд░ рднрд░्рддी


 

рд╢िрдХ्рд╖ा рдЬрдЧрдд рд╕рдоाрдЪाрд░ 16 рдЬूрди 2026